ಬಿಷ್ಕೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆ: ಆದರೆ ಮೋದಿ–ಕ್ಸಿ ನಡುವೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಬ್ರೇಕ್

ಬಿಷ್ಕೆಕ್/ನವದೆಹಲಿ-ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆ (SCO)ಯ 26ನೇ ಶೃಂಗಸಭೆಗಾಗಿ ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಧಾನಿ ಬಿಷ್ಕೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ಸಿ ಜಿನ್‌ಪಿಂಗ್ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಬ್ಬರು ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಔಪಚಾರಿಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಭೆ ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.

SCO ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಧರ್ಬ

ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ಶೃಂಗಸಭೆಯು SCO ಸ್ಥಾಪನೆಯ 25ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಭಾರತ 2017ರಲ್ಲಿ SCOಯ ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಈ ಬಾರಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಆದ್ಯತೆಗಳಾದ ಭದ್ರತೆ, ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳ ಕುರಿತು ಒತ್ತು ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಮೋದಿ–ಕ್ಸಿ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಭೆ ನಡೆಯದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದರೂ, ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಇದರಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಗಡಿ ವಿವಾದವನ್ನು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮುಂದುವರಿಸಿವೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಸ್ಟ್ 25ರಂದು ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ 25ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಮಾತುಕತೆ. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ ಅಜಿತ್ ದೋವಲ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ವಾಂಗ್ ಯಿ ಗಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ, ಸಮಂಜಸ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮಾತುಕತೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅಥವಾ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂಘರ್ಷ ತಪ್ಪಿಸಲು ಹೊಸ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ.ಮುಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆ 2027ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಗಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಗಡಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸಸರೋವರ ಯಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ನದಿಗಳ ಕುರಿತ ಸಹಕಾರವೂ ಮಾತುಕತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿ

ಮೋದಿ–ಕ್ಸಿ ಸಂಬಂಧದ ಇಂದಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 2020ರ ಗಲ್ವಾನ್ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 2020ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಲಡಾಖ್‌ನ ಗಲ್ವಾನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ 20 ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಹುತಾತ್ಮರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು.

ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2017ರ ಡೋಕ್ಲಾಮ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತ್ತು. ನಂತರ 2018ರ ವುಹಾನ್ ಮತ್ತು 2019ರ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶೃಂಗಸಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಗಲ್ವಾನ್ ಘಟನೆ ಬಳಿಕ ಗಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಯಿತು.

ವೀತಾದ ಅಕ್ಷರಗತಿಗಳ ಸಂವಹನ

2024ರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸಂವಾದದ ಹಾದಿ

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗಡಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ಬಳಿಕ 2024ರಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಸುಧಾರಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಕ್ಸಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು.

2025ರ ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಚೀನಾದ ಟಿಯಾಂಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ SCO ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕೃತ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಾಲುದಾರರು, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದವು. ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ನೇರ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸಸರೋವರ ಯಾತ್ರೆ ಪುನರಾರಂಭದಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ರುದ್ರೇಶ್ ನೆರಳಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ಗತಿಯ ನೋಟ

2026ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಬಂಧ

ಇದೀಗ 2026ರ ಬಿಷ್ಕೆಕ್ SCO ಶೃಂಗಸಭೆ, ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂವಾದದ ಹಂತ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಒಂದೆಡೆ ಗಡಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮಟ್ಟದ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನಾಯಕರು ಒಂದೇ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಭೆ ನಡೆಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಿಷ್ಕೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಕ್ಸಿ ಅವರ ಭೇಟಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೀತಿ “ಸಂವಾದ ಮುಂದುವರಿಕೆ, ಆದರೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ” ಎಂಬಂತಿದೆ.

ಥ್ಯೆಹಾರಿದ ಯಾವುದಾದರೂ ಉತ್ತಮವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಬಿಷ್ಕೆಕ್‌ನಿಂದ ದೆಹಲಿಯತ್ತ ಕಣ್ಣು

ಬಿಷ್ಕೆಕ್ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12–13ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ BRICS ಶೃಂಗಸಭೆ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಲಿದೆ. ಕ್ಸಿ ಜಿನ್‌ಪಿಂಗ್ ಅವರು BRICS ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ಇದು 2026ರಲ್ಲಿ ಮೋದಿ–ಕ್ಸಿ ಸಂಬಂಧದ ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದಾದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯ ಅಂತಿಮ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಭೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ.

ಬಿಷ್ಕೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಕ್ಸಿ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ವತಃ ಮಹತ್ವದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದರೂ, ನೇರ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಭೆ ನಡೆಯದಿರುವುದು ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2020ರ ಗಲ್ವಾನ್‌ನ ಗಾಯಗಳು, 2024ರ ಸೇನಾ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ, 2025ರ ಟಿಯಾಂಜಿನ್ ಮೋದಿ–ಕ್ಸಿ ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು 2026ರ ಗಡಿ ಮಾತುಕತೆ—ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಸಂವಾದವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಪರಸ್ಪರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಬಿಷ್ಕೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ SCO ಶೃಂಗಸಭೆಯ ನಿಜವಾದ ಮಹತ್ವ ಮೋದಿ–ಕ್ಸಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಗಡಿ ಶಾಂತಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಾಗಲಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿದೆ.