ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್ : ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವನನಾಂಶದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 125 ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆಯ (BNSS) ಸೆಕ್ಷನ್ 144 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸೊಸೆಯು ತನ್ನ ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರನ್ನು ಸಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಜೀವನನಾಂಶ ನೀಡುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮದನ್ ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, “ಶಾಸಕಾಂಗವು ತನ್ನ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರನ್ನು ಈ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಎಷ್ಟೇ ಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಆಗ್ರಾದ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೃತ ಮಗನ ಪತ್ನಿಯಿಂದ (ಸೊಸೆ) ಜೀವನನಾಂಶ ಕೋರಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು.
ದಂಪತಿಗಳ ವಾದ: ತಾವು ವೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಬಡತನದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ತಮ್ಮ ಮಗ ಬದುಕಿದ್ದಾಗ ಅವನನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದೆವು. ಈಗ ಸೊಸೆಯು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಮಗನ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಳೇ ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಲಹಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಲುವು: ಈ ಹಿಂದೆ ಆಗ್ರಾದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದಂಪತಿಗಳ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಹೈಕೋರ್ಟ್, “ಪೋಷಕರು” ಎಂಬ ಪದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಂತ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು: BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 144 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನನಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ನೈತಿಕತೆ vs ಕಾನೂನು: ಸೊಸೆಯು ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರ: ಸೊಸೆಯ ಪೊಲೀಸ್ ಉದ್ಯೋಗವು ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (Compassionate grounds) ಸಿಕ್ಕಿರುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ರಿವಿಷನ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ.
