ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14ರಂದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಭಕ್ತರು ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಪೂಜಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗರಿಕೆ, ಮೋದಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಗಣಪತಿಗೆ ಏಕೆ ಅರ್ಪಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಬಾರಿ ಗಣೇಶನು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ತುಳಸಿ ದೇವಿಯು ಗಣೇಶನನ್ನು ನೋಡಿ ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮನಸೋತಳು.
ಗಣೇಶನನ್ನೇ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ ತುಳಸಿ ತನ್ನ ಮನದ ಮಾತನ್ನು ಆತನ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದಳು. ಆದರೆ ಗಣೇಶನು ಆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಿವಾಹವಾಗುವ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.
ಗಣೇಶನ ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದ ತುಳಸಿ ಕೋಪಗೊಂಡಳು. ಆಕೆ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಮುಂದೆ ವಿವಾಹವಾಗಲೇಬೇಕೆಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿದಳು ಎಂದು ಪುರಾಣದ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಪರಸ್ಪರ ಶಾಪ ನೀಡಿದ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ತುಳಸಿ
ತುಳಸಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಗಣೇಶನು ಕೂಡ ಆಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶಾಪ ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನೀನು ಒಬ್ಬ ಅಸುರನನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಣೇಶ ಶಾಪ ನೀಡಿದನು.
ನಂತರ ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾದ ತುಳಸಿ ಗಣೇಶನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದಳು. ಆಗ ಗಣೇಶನು ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ, ಮುಂದೆ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾಗುವೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವೆ ಎಂದು ವರ ನೀಡಿದನು.
ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣದ ಗಣಪತಿ ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ತುಳಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಕಥೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಚರಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಣೇಶ ರೂಪಗಳ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಗರಿಕೆ ಹುಲ್ಲಿಗೆ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಮೋದಕವನ್ನೂ ಗಣಪತಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ನೈವೇದ್ಯವೆಂದು ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಪ್ಪಾಗಿ ತುಳಸಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯದೆ ತುಳಸಿ ಎಲೆ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ. ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಬಳಿಕ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ತೆಗೆದು, ಗಣಪತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು.
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಆರಾಧನೆಯೇ ಮುಖ್ಯ. ತಿಳಿಯದೆ ನಡೆದ ತಪ್ಪನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಅಪಚಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆತಂಕಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಆಚರಣೆ ಹೇಗೆ?
ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಂದು ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಒಂದೂವರೆ ದಿನ, 3, 5, 7 ಅಥವಾ 11 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಸೂಕ್ತ ದಿನದಂದು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನಂತ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ವಿಸರ್ಜನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಆಚರಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಣೇಶನಿಗೆ ತುಳಸಿ ಅರ್ಪಿಸದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುಳಸಿ-ಗಣೇಶರ ಶಾಪದ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
