ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಧಾನಿಯವರೆಗೆ ಯೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೂ ಅರೆಸ್ಟ್ ಆಗಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ನಿಯಮವಿದೆ. ದೇಶದ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಅರೆಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೂ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಸಲು ಕಾನೂನಿಗೂ ಮಣಿಯದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಾರು? ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ.
ಕಾನೂನು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ತಾನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಯಾರೂ ಅತೀತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವೇ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಪೊಲೀಸರು ಅವರನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಾರೆಂಟ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಾರು? ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯ ಏಕೆ? ಅಸಲು ಸಂವಿಧಾನ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಆ ಇಬ್ಬರು ಯಾರು..?
ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಜೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಈ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರೆಸ್ಟ್ ಆಗುವಂತಿಲ್ಲ.
ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚದಂತಿದೆ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 361
ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 361 ಇವರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
- ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಯಲ್ಲ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ: ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಾರದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣ ಇದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
- ಅರೆಸ್ಟ್ ವಾರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲ: ಆರ್ಟಿಕಲ್ 361(3) ರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವಿರುದ್ಧ ಅರೆಸ್ಟ್ ವಾರೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಈ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆ ಏಕೆ..?
ದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ರಾಜಕೀಯ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಅರೆಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ಹುದ್ದೆಗೆ ಇರುವ ಗೌರವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಯಂತ್ರಾಂಗವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆ ಹುದ್ದೆಗಳ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏನು..?
ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆ ಇದ್ದರೂ, ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವಿತಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಈ ರಕ್ಷಣೆ ಇರುತ್ತದೆಯೇ..?
ಇಲ್ಲ. ಈ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರಂತೆಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನಂತರ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬಹುದು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅರೆಸ್ಟ್ ಕೂಡ ಮಾಡಬಹುದು.
ಇತರ ಹುದ್ದೆಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏನು..?
ಪ್ರಧಾನಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು, ಸಂಸದರು ಅಥವಾ ಶಾಸಕರಿಗೆ ಇಂತಹ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರಕ್ಷಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರೆಸ್ಟ್ ಆಗದಂತೆ ಸಂಸದರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿನಾಯಿತಿ ಇದ್ದರೂ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನಾದರೂ ಅರೆಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಕಾನೂನಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
