ನವದೆಹಲಿ-: ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಹುಪದರ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಚೀನಾ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎರಡೂ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಬೆದರಿಕೆಗಳ ಬದಲಾದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ–ಡ್ರೋನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಐದು S-400 ಟ್ರಯಂಫ್ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ.
ರಷ್ಯಾ ಈಗಾಗಲೇ ಭಾರತದ ಟೆಂಡರ್ಗೆ ತನ್ನ ವಿವರವಾದ Bill of Quantities (BOQ) ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವೆಚ್ಚಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಅಂದಾಜು ಮೌಲ್ಯ ₹50,000 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಅಂತಿಮ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾಸ್ಕೋ–ನವದೆಹಲಿ ನಡುವೆ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುಮೋದನಾ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಸಾಗಲಿದೆ. ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಭದ್ರತಾ ಕುರಿತ ಸಂಪುಟ ಸಮಿತಿ (CCS) ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಯುದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ 27 ಮಾರ್ಚ್ 2026ರಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಂಡಳಿ (DAC) ಸುಮಾರು ₹2.38 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣಾ ಖರೀದಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗೆ Acceptance of Necessity ನೀಡಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಐದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ S-400 ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು.
ಐದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ S-400ಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
ರಷ್ಯಾ: ತನ್ನ ವಾಣಿಜ್ಯ/ವೆಚ್ಚ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂತ: ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಷರತ್ತುಗಳ ಮಾತುಕತೆ.
ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತ: ಹಣಕಾಸು ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ CCS ಅಂತಿಮ ಅನುಮೋದನೆ.
ಅಂತಿಮ ಒಪ್ಪಂದ: ಇನ್ನೂ ಆಗಿಲ್ಲ.
ಮೂಲ ಒಪ್ಪಂದದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
2018ರ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ 10 ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳತ್ತ
ಭಾರತವು 2018ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಐದು S-400 ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು $5.43 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮೊದಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿತರಣೆ 2021ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
2026ರಲ್ಲಿ ಆ ಮೂಲ ಒಪ್ಪಂದದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿತರಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಮೂಲ S-400 ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನವೆಂಬರ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಹೊಸ ಐದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಪ್ಪಂದವೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ S-400 ಬಲವು ಒಟ್ಟು 10 ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿದೆ.
ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್ ಪಾಠಗಳು
ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್
ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯ ನಂತರ 7 ಮೇ 2025ರಂದು ಭಾರತವು ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್ ಆರಂಭಿಸಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಒಂಬತ್ತು ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಡ್ರೋನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಹಲವು ಸೈನಿಕ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಭಾರತದ Integrated Counter-UAS Grid ಮತ್ತು ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆದವು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ನಂತರ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಮೇ 10ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡೆಸಿದ ಕ್ಷಿಪಣಿ, ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ರಾಕೆಟ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಭಾರತದ S-400, Akash, counter-drone ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲಗೊಳಿಸಿದವು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಇದು S-400 ಖರೀದಿಯ ಪರ ಭಾರತದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಕೆಲವು ವೈರಲ್/ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡಬೇಕು
ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್ ಕುರಿತು S-400 314 ಕಿಮೀ ದೂರದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ AWACS/ವಿಮಾನವನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಏಳು ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳನ್ನು S-400/ಆಕಾಶ್ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು ಎಂಬಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಕಿಗಳು ಹಲವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಆದರೆ ಇಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ kill-claimsಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ಭಾರತೀಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ದೃಢಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಗಳಂತೆ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, “ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ” ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ. ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಜಾಲವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಡ್ರೋನ್–ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ವೈಶ್ವಿಕ ಭದ್ರತೆ
S-400ಗೆ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಹತ್ವ
ಭಾರತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಕೇವಲ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚೀನಾದ ವಾಯುಪಡೆ, ದೂರವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಡ್ರೋನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಐದನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಗಡಿಗಳ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಪದರವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಐದು S-400 ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಚೀನಾ ಗಡಿಯ ಪೂರ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳಿವೆ. ಈಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.
S-400 ಸ್ವತಃ ಎಲ್ಲ ವಾಯು ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಾದರಿ S-400 + Akash + ಇತರ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು + counter-UAS + ರಾಡಾರ್/ಸೆನ್ಸರ್ ಜಾಲ + ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಎಂಬ ಬಹುಪದರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಮಗ್ರ ವಾಯು ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಜ್
2026ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ S-400 ಖರೀದಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಭಾರತದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ ನಿರ್ಮಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ನಲ್ಲಿ S-400 ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಸಾರಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳು, strike drones, artillery ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು.
ಇದರರ್ಥ ಭಾರತದ ಗಮನ ಕೇವಲ “ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಖರೀದಿ”ಯಿಂದ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆಧಾರಿತ, ಬಹುಪದರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಎತ್ತರ/ದೂರದ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ integrated air-defence architecture ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹೊಸ S-400 ಒಪ್ಪಂದವು ಕೇವಲ ಸೈನಿಕ ಖರೀದಿಯಲ್ಲ; ಇದು ಭಾರತ–ರಷ್ಯಾ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧದ ಮುಂದಿನ ಹಂತವನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿದೆ.
ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಗತ್ನೆಗಳು
ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ, ವಿಮೆ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಿಂದಿನ S-400 ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದವು. ಈಗ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ, ವಿತರಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸ್ಪೇರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ/ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾತುಕತೆ ವಿಷಯಗಳಾಗಬಹುದು. ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು support facilities ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯೂ ಇದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂದರ್ಭವೆಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026ರ ದೆಹಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11–13ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ BRICS ಶೃಂಗಸಭೆ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ ಭಾಗವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9–11ರಂದು India–Russia International Industrial Trade Fair ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಪುಟಿನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಪುಟಿನ್ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ S-400 ಒಪ್ಪಂದ ಅಂತಿಮವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈಗಲೇ ಹೇಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ S-400 ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಇನ್ನೂ ವೆಚ್ಚ/ಖರೀದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಭದ್ರತಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು
ಭಾರತದ S-400 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭದ್ರತಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ:
ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ್ನ ಅನುಭವ – ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ layered air defence ಎಷ್ಟು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.
ಚೀನಾ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕಿನ ಬೆದರಿಕೆ – ಒಂದೇ ಗಡಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚದ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ – ಐದು ಹೊಸ S-400ಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ ಭಾರತವು 10 S-400 ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗಲಿದೆ.
