ಮುಂಬೈ- ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision–SIR) ಇದೀಗ ಭಾರೀ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯದ 288 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 9,78,54,049 ಮತದಾರರ ಪೈಕಿ 7,71,65,562 ಮಂದಿಯ ಹೆಸರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಅಂದರೆ, 2,06,88,487 ಮತದಾರರು, ಒಟ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಮತದಾರರ ಶೇ.21.14ರಷ್ಟು ಮಂದಿ, ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಇದನ್ನು ‘2.06 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕರಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಳಿಕ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಅಂತಿಮ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.
ಮತದಾರರ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗಣತಿ
ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ 2,06,88,487 ಮತದಾರರ ಗಣತಿ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು (Enumeration Forms) ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಸುಮಾರು 75.52 ಲಕ್ಷ – ಗೈರುಹಾಜರು/ನಿಗದಿತ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗದವರು
ಸುಮಾರು 76.80 ಲಕ್ಷ – ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು
ಸುಮಾರು 34.81 ಲಕ್ಷ – ಮೃತಪಟ್ಟವರು
ಸುಮಾರು 17.63 ಲಕ್ಷ – ಬೇರೆಡೆ ನೋಂದಾಯಿತರು/ಬಹು ನೋಂದಣಿ
ಸುಮಾರು 2.23 ಲಕ್ಷ – ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳು
ಇದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಣತಿ ನಮೂನೆಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡದ ಅಥವಾ ಸಲ್ಲಿಸದವರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ‘ಅರ್ಹ ಮತದಾರರಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತದಾರ ಕುಸಿತ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ
ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಸಿತ
ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 28,66,481, ಥಾಣೆಯಲ್ಲಿ 28,59,377 ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಸಬರ್ಬನ್ನಲ್ಲಿ 26,58,202 ಮತದಾರರ ಗಣತಿ ನಮೂನೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೇ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಹೊರಗುಳಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸುಮಾರು 40.5% ಹೊಂದಿವೆ.ಇದರ ನಂತರ ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ 14.43 ಲಕ್ಷ, ನಾಸಿಕ್ನಲ್ಲಿ 10.27 ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ನಗರದಲ್ಲಿ 9.50 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳಿವೆ.
ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ 3,95,89,905 ಪುರುಷರು, 3,75,72,570 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 3,087 ತೃತೀಯಲಿಂಗ ಮತದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ.
SIR ವಿವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪೇಚಾಟ
ವಿವಾದ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ
ಪ್ರಸ್ತುತ SIR ವಿವಾದವನ್ನು 2024ರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುರಿತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟ.
2024ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 9,29,43,890 ಮತದಾರರು ಇದ್ದರು. ನಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಕೇವಲ ಐದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು. ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಕೂಡ ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 48,81,620 ಮತದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 8,00,391 ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಿವ್ವಳ 40,81,229 ಮತದಾರರ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ 18–19 ವರ್ಷದ 8,72,094 ಹಾಗೂ 20–29 ವರ್ಷದ 17,74,514 ಯುವ ಮತದಾರರು ಸೇರಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಾರೆ 18–29 ವಯೋಮಾನದ 26.46 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯುವ ಮತದಾರರು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ವಿವರಿಸಿತ್ತು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ ಕಚೇರಿಯೂ 2024ರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ನಡೆದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹೊಸ ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆ ನಡೆದಿದ್ದು, ಯುವ ಮತದಾರರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರ
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ SIR ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ 2.06 ಕೋಟಿ ಹೆಸರುಗಳು ಹೊರಗುಳಿದಿರುವುದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಪವನ್ ಖೇರಾ, 2024ರ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳೆ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದವು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ SIRನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಸರುಗಳು ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿರುವುದು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗಮನಿಸಬೇಕು: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ‘ವೋಟ್ ಚೋರಿ’ ಆರೋಪವು ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪವಾಗಿದ್ದು, SIRನಲ್ಲಿ ಹೊರಗುಳಿದ 2.06 ಕೋಟಿ ಹೆಸರುಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ಮತದಾರರು ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವು ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ಹೆಸರುಗಳಷ್ಟೇ; ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ನಂತರ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹೆಸರುಗಳು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದೇ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ.
SIRಗೆ ಕಾನೂನು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ
SIRಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆ
SIR ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ SIR ಅನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದವು. 2026ರ ಮೇ 27ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬಿಹಾರದ SIR ಅನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿತು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಭದ್ರತೆಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಸ್ತುತ SIRನಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೈಬಿಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ—ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.
ಮತದಾರರ ಕೈಗೆಲಸದ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮ
ಈಗ ಮತದಾರರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕಾಣಿಸದ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರಿಗೆ ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2026ರವರೆಗೆ ಹಕ್ಕು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
Form 6 – ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗಾಗಿ
Form 7 – ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಾಗಿ
Form 8 – ಹೆಸರು, ವಿಳಾಸ, ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಾಗಿ
ಹಕ್ಕು, ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಅಂತಿಮ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ನವೆಂಬರ್ 4, 2026ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ SIRನ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಈಗ 2.06 ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಎಷ್ಟು ಹೆಸರುಗಳು ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಮರಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು.
ಒಂದು ಕಡೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು, ಮೃತಪಟ್ಟವರು, ನಕಲಿ/ಬಹು ನೋಂದಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಯಾಗದ ಮತದಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಸರುಗಳು ಒಂದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿರುವುದರಿಂದ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕು ಕಳೆದುಹೋಗದಂತೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2024ರಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ವಿವಾದದ ನಂತರ ಈಗ 2.06 ಕೋಟಿ ಹೆಸರುಗಳು ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸದಿರುವುದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಆದರೆ ‘ವೋಟ್ ಚೋರಿ’ ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪವನ್ನು ಸಾಬೀತಾದ ವಾಸ್ತವಾಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಕ್ಕೂ, SIRನಲ್ಲಿನ ಹೊರಗುಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮ ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೂ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರವಿಲ್ಲ.
ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಅಂತಿಮ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರೊಳಗೆ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹಕ್ಕು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಂತವಾಗಿದೆ.
