ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಡುವೆ ಮಾನವ–ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ತೀವ್ರ; ಕಾಡು, ಕಾರಿಡಾರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಗಡಿ ಮಸುಕಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ?
ಭೋಪಾಲ್-ಭಾರತದ ‘ಟೈಗರ್ ಸ್ಟೇಟ್’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಈಗ ಅಪರೂಪದ ದ್ವಂದ್ವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹುಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಮನುಷ್ಯರು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಆತಂಕಕಾರಿ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಎಂಟು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 50 ಮಾನವ ಸಾವು
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರ ಮೊದಲ ಎಂಟು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 50 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ 22 ಮಂದಿ ಹುಲಿ ದಾಳಿಗೆ, ಎಂಟು ಮಂದಿ ಕಾಡುಹಂದಿ ದಾಳಿಗೆ, ಏಳು ಮಂದಿ ಆನೆ ದಾಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಕರಡಿ ದಾಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬರ ಸಾವು ಚಿರತೆ ದಾಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮೃತರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 16 ಮಂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ಬಾಲಕಿಯರು.
ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 45ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳ ಸಾವು ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NTCA) ಕೂಡ 2026ರ ಹುಲಿ ಸಾವುಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಹುಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ.
ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಕೆ
ಮಾನವ ಸಾವಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. 50 ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸಾವುಗಳು ಮಾರ್ಚ್, ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಏಳು, ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ 13 ಮತ್ತು ಮೇನಲ್ಲಿ 10 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಾಧಾರಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಟೆಂಡು ಎಲೆ, ಮಹುವಾ ಹೂವು, ಉರುವಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಚಾರವೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಮುಖಾಮುಖಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಅಂದರೆ, ಸಂಘರ್ಷ ಕೇವಲ ‘ಹುಲಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂತು’ ಎಂಬ ಸರಳ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ದಾರಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಚಾರದ ದಾರಿ ಒಂದೇ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಕೋಶಲ್ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್
ಹುಲಿ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ 22 ಮಂದಿಯಲ್ಲಿ 14 ಮಂದಿ ಮಹಾಕೋಶಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಯೋನಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಹುಲಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಂಧವಗಢ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ಹುಲಿ–ಮಾನವ ಸಂಘರ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.
ಪೆಂಚ್, ಬಾಂಧವಗಢ ಮತ್ತು ಸತ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು, ಸಂಘರ್ಷವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟನೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
2025ರ ಘಟನೆಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದ್ದವು
.
2025ರ ಹುಲಿ ಸಾವಿನ ಅಲೆ
2025ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 54 ಹುಲಿಗಳು ಮೃತಪಟ್ಟಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಅತ್ಯಧಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಹುಲಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೂಡ ಹುಲಿ ಸಾವುಗಳ ಕಾರಣಗಳು, ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷಾ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ತನಿಖೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ವರದಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತು.
ಬಾಂಧವಗಢದಲ್ಲಿ 2025ರ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 2026ರ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಎಂಟು ಹುಲಿ ಸಾವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವುಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ಘಾತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ಹೆಚ್ಚಿದ ಹುಲಿ ಸಂಖ್ಯೆ, ಕಿರಿದಾದ ಆವಾಸ
ಇದೀಗ ರಾಜ್ಯದ ಹುಲಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 1,000ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂದಾಜುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ವೇಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಬಲ ವಯಸ್ಕ ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲ ಹುಲಿಗಳು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವು ಕೃಷಿಭೂಮಿ, ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಂಚು, ರಸ್ತೆ, ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಸತಿಗಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ದನಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಉನ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಭೂಗೋಳವು ಹುಲಿಯ ಕಾಡಿನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬರುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನೋಪಾಯದ ದಾರಿ ಮತ್ತು ಹುಲಿಯ ಬದುಕಿನ ದಾರಿ ಪರಸ್ಪರ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವಲ್ಲಿದೆ.
ಪೆಂಚ್ ಘಟನೆ: ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಾವು
ಪೆಂಚ್ನಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ದಾಳಿ, ಜನರ ಆಕ್ರೋಶ
ಈ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಪೆಂಚ್ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಹುಲಿ ದಾಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ಘಟನೆಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ.
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು 30 ವರ್ಷದ ದಿನೇಶ್ ಸೇವತ್ಕರ್. ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಲಮೂಲದ ಸಮೀಪದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದ ವೇಳೆ ಹುಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದಿತ್ತು.
ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ನೂರಾರು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಆಸ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ ಆರೋಪಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದವು.
ಐದು ವರ್ಷದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು
ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2020-21ರಿಂದ 2024-25ರವರೆಗೆ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ 406 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ವರ್ಷವಾರು ಸಾವುಗಳು:
2020-21 — 90
2021-22 — 80
2022-23 — 86
2023-24 — 79
2024-25 — 71
ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾನುವಾರು ನಷ್ಟವೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
ಮಾನವ ಸಾವು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಪಾವತಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಪರಿಹಾರವು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಬಹುದೇ ಹೊರತು ಸಂಘರ್ಷದ ಮೂಲ ಕಾರಣವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
