ಬೆಂಗಳೂರು-ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ‘ಶಕ್ತಿ’ ಯೋಜನೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಭ್ರಮ ತಂದಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನುದಾನದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ನಿಗಮಗಳ ದೈನಂದಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ 2026ರ ಜುಲೈವರೆಗೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಒಟ್ಟು ₹5,650.95 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬರಬೇಕಿದೆ.
2023ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಜುಲೈ 2026ರವರೆಗೆ ನಿಗಮಗಳು ಒಟ್ಟು ₹20,955.96 ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿವೆ. ಈವರೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ₹15,305.01 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮಾತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಒಟ್ಟು 797.16 ಕೋಟಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಗಮಗಳ ವೆಚ್ಚವೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಸಾರ್ಕೆಸಿಕ ಅನುದಾನ ಸವಾಲುಗಳು
ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ಬೈರತಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ನೀಡಿರುವ ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಕಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈಗಾಗಲೇ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುದಾನ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಾಕಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಒಂದು ಕಡೆಯಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸರ್ಕಾರವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಸ್ ಪಾಸ್, ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ, ಹೊಸ ಬಸ್ಗಳ ಖರೀದಿ, ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ವೇತನ ಪಾವತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹18,459.37 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಡಿ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದೆ.
ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬಸ್ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಒತ್ತಡವೂ ಏರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಅನುದಾನವು ಶೀಘ್ರವೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಿಗಮಗಳು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ನಿಗಮಗಳು ನಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು
ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನೇ ಏಕೈಕ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ನಾಲ್ಕು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಾಲ, ಬಡ್ಡಿ, ಡೀಸೆಲ್ ದರ ಏರಿಕೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವೇತನ, ನಿವೃತ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ವಾಹನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವೆಚ್ಚಗಳ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 2023ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮೊತ್ತವು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಿಗಮಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಬಂಡವಾಳದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ವಿವಿಧ ನೆರವುಗಳು
₹18,459 ಕೋಟಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ನೆರವು
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ₹18,459.37 ಕೋಟಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಸಚಿವರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಸ್ ಪಾಸ್, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ಮರುಪಾವತಿ, ಹೊಸ ಬಸ್ಗಳ ಖರೀದಿ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ವಯಬಿಲಿಟಿ ಗ್ಯಾಪ್ ಫಂಡಿಂಗ್, ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವೇತನ, ಡೀಸೆಲ್, ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ರಜೆ ನಗದೀಕರಣದ ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಗಳಿಗೂ ಸರ್ಕಾರ ನೆರವು ನೀಡಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಗಮಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಖರ್ಚಾದ ಹಣಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ಹಣಕಾಸಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಭವಾವಕಾಶಗಳು
ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಬೇಡಿಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹಣವನ್ನು ಯಾವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಬಸ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
₹5,650.95 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾಕಿ ಪರಿಹಾರ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ಸಾರಿಗೆ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ನಿಗಮಗಳ ವೆಚ್ಚವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜು, ಸಮಯಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಹಣಕಾಸು ಪುನರ್ರಚನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೇವಲ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಲಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು
——————–
2023-24: 183.06 ಕೋಟಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳು
2024-25: 244.65 ಕೋಟಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳು
2025-26: 275.70 ಕೋಟಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳು
2026-27 (ಜುಲೈವರೆಗೆ): 93.75 ಕೋಟಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣಗಳು
———–
