ಭಾರತದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಂಟು: ಇದರ ಹಿಂದಿದೆ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸೈನ್ಸ್ !

ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ಮೊಬೈಲ್ ಚಾರ್ಜರ್, ಟಿವಿ, ಫ್ರಿಡ್ಜ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪವರ್ ಸಾಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸುತ್ತೇವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಬಹುತೇಕ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ದುಂಡನೆಯ ಆಕಾರದ (Round Pins) ಪಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ನೀವು ಅಮೆರಿಕ ಅಥವಾ ಜಪಾನ್‌ನಂತಹ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ (Flat Pins) ಇರುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳ ಆಕಾರ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ? ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಜಾಗತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳ ಕೊರತೆ: 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಜಾಗತಿಕ ಏಕರೂಪದ ಮಾನದಂಡಗಳಿರಲಿಲ್ಲ (Universal Standards). ಆಯಾ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವೈರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯ ಪ್ಲಗ್ ತರಲು ಯೋಚಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ವೈರಿಂಗ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಬೃಹತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

ಭಾರತದ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಂಟು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ದುಂಡು ಪಿನ್‌ಗಳನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ‘ಟೈಪ್ ಡಿ’ (Type D) ಮತ್ತು ‘ಟೈಪ್ ಎಂ’ (Type M) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರು. ಅವರು ಅಂದು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದ ‘BS 546’ ಮಾನದಂಡವನ್ನೇ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತು. ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಬ್ರಿಟನ್ 1947ರ ನಂತರ ಚಪ್ಪಟೆ ಪಿನ್‌ಗಳಿರುವ ‘ಟೈಪ್ ಜಿ’ (Type G) ಪ್ಲಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತಾದರೂ, ಭಾರತ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ದುಂಡು ಪಿನ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ನಿಯಮಗಳು:

• ಭಾರತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ (220-240V): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು 220 ರಿಂದ 240 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹೈ-ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಕ್ ಹೊಡೆಯುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು. ಹಾಗಾಗಿ, ಕೈಬೆರಳುಗಳು ಸಾಕೆಟ್‌ನ ಒಳಗಿರುವ ಲೈವ್ ವೈರ್‌ಗೆ ತಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ದುಂಡನೆಯ ಪಿನ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ 3-ಪಿನ್ ಪ್ಲಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅರ್ಥಿಂಗ್ ಪಿನ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಹರಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅರ್ಥಿಂಗ್ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

• ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ (110-120V): ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು 110 ರಿಂದ 120 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರೆಂಟ್ (Current) ಹರಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಫ್ಲಾಟ್ ಪಿನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ಲಗ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೇವಲ ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಆಯಾ ದೇಶಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ‘ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಅಡಾಪ್ಟರ್’ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬೇಕಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.