ಬೆಂಗಳೂರು: ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಮೂಡಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಮಹಿಳೆಯ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಪತಿ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರೆ ಮೊದಲ ಪತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಎರಡನೇ ಮದುವೆಯಾದ ಬಳಿಕವೂ ಮೊದಲ ಪತಿ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡಬೇಕೇ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮಹಿಳೆ ಮರುಮದುವೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆದಾಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕಾನೂನಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಪತಿಯಿಂದ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹಳಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮರುಮದುವೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಈ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಂಶದ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 25 ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆ, 1955ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 25ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪತ್ನಿ ಅಥವಾ ಪತಿಗೆ ಜೀವನಾಂಶ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು. ಈ ಆದೇಶದ ನಂತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಜೀವನಾಂಶದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮರುಮದುವೆಯಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷದ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಮರುಮದುವೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಬದಲು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆಯ ನಿಯಮವೇನು?
ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS) ಸೆಕ್ಷನ್ 144ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು.
ಈ ಸೆಕ್ಷನ್‌ನ ಉಪವಿಭಾಗ 3ರ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಮಹಿಳೆ ಜೀವನಾಂಶದ ಆದೇಶ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರುಮದುವೆಯಾದರೆ, ಆ ಆದೇಶವನ್ನು ಮರುಮದುವೆಯಾದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿಯಮ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ?
ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1986 ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ಜೀವನಾಂಶ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಹಾರ ಕೋರಬಹುದು.
ಮರುಮದುವೆಯಾದರೆ ಮಾಜಿ ಪತಿಯಿಂದ ನಿಯಮಿತ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈಗಾಗಲೇ ನೀಡಬೇಕಾದ ಹಣ, ವಿಚ್ಛೇದನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಪರಿಹಾರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನಾಂಶದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಯಾರದ್ದು?
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆ. ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಪತ್ನಿ ಮರುಮದುವೆಯಾದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಪತಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೊದಲ ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ ಮರುಮದುವೆಯಾದರೂ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕು ರದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಂಶದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಚ್ಛೇದನದ ಬಳಿಕ ಮಹಿಳೆ ಮರುಮದುವೆಯಾದರೆ ಮಾಜಿ ಪತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಿಯಮಿತ ಜೀವನಾಂಶದ ಹಕ್ಕು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಈಗಾಗಲೇ ಯಾವ ಮೊತ್ತ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನಾಂಶದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮರುಮದುವೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಂಶದ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
