ಭಾರತದ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನ (Digital Addiction) ಕೇವಲ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಗಂಭೀರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್, ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್) ಅಥವಾ ಆನ್ಲೈನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ, ಗೇಮಿಂಗ್) ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನ’ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಹೌದು, ಭಾರತದ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಇಂದು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ 2025-26ನೇ ಸಾಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಯ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26: ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನದ ಕುರಿತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಅಪಾಯದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಗುರುವಾರ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸವಾಲುಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಮತ್ತು ಗೇಮಿಂಗ್ಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯಸನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಕೊರತೆ, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ, ಆತಂಕ (Anxiety) ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ದಕ್ಷತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆಫ್ಲೈನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ:
• ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ: ಆನ್ಲೈನ್ ಗೇಮಿಂಗ್, ಅನಗತ್ಯ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆಗಳಿಂದ ನೇರ ಹಣಕಾಸು ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ: ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಜೀವನಶೈಲಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು (Lifestyle diseases) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಮನೋವೈದ್ಯ ಡಾ. ರಾಜೀವ್ ಮೆಹ್ತಾ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ: ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ವ್ಯಸನವು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ದರ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆತ್ಮಗೌರವಕ್ಕೆ (Low self-esteem) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: 2024 ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರು ಆನ್ಲೈನ್ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು 40 ಕೋಟಿ ಜನರು OTT ಮತ್ತು ಫುಡ್ ಡೆಲಿವರಿ ಆ್ಯಪ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, 35 ಕೋಟಿ ಜನರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 15 ರಿಂದ 29 ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಈಗ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ.
ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳು: ಸರ್ಕಾರವು ಕೇವಲ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರವೇಶ’ದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸದೆ, ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ನೈರ್ಮಲ್ಯ’ (Digital Hygiene) ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಹೇಳಿದೆ.
• ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ.
• ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸ್ಕ್ರೀನ್-ಟೈಮ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ.
• ಹಾನಿಕಾರಕ ಕಂಟೆಂಟ್ ನೀಡುವ ಆನ್ಲೈನ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ.
• ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನ ಮುಕ್ತ (Device-free) ಸಮಯದ ಪಾಲನೆ.
ವಿದೇಶಿ ಮಾದರಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆ:
• ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.
• ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ: ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಗೇಮಿಂಗ್ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಗೇಮಿಂಗ್ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಿತಿ ಹೇರಿವೆ.
• ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್: ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿವೆ.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ: ಭಾರತವು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಡಯಟ್’ (Digital Diet) ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ‘ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್’ (Tele-MANAS) ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಾಯವಾಣಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವರದಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿವೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ವಿವರಿಸಿದೆ:
- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯೋಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.
- ಚೀನಾ: ಮಕ್ಕಳು ಆನ್ಲೈನ್ ಗೇಮ್ಗಳಿಗೆ ದಾಸರಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ವಾರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 1 ಗಂಟೆ ಮಾತ್ರ ಗೇಮಿಂಗ್ ಆಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ‘ರಿಯಲ್ ನೇಮ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್’ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ.
- ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ: ಇಲ್ಲಿ ‘ಶಟ್ಡೌನ್ ಲಾ’ (Shutdown Law) ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಗೇಮಿಂಗ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ.
- ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್: ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಗಮನ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹರಿಯದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ.
- ಸಿಂಗಾಪುರ: ಇಲ್ಲಿನ ‘ಮೀಡಿಯಾ ಲಿಟರಸಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್’ ಮೂಲಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ (Digital Citizenship) ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
