ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ, ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿರುವ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಈ ವರ್ಷ ಜುಲೈ 25ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ (ದೇವಶಯನಿ ಏಕಾದಶಿ) ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಪವಿತ್ರ ಅವಧಿಯು ನವೆಂಬರ್ 20ರ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯವರೆಗೆ (ದೇವೋತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿ) ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳು ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಅವಧಿಯು ಭಕ್ತಿ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಹಾಗೂ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.
ಚಾತುರ್ಮಾಸ 2026: ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು & ಪಂಚಾಂಗ ವಿವರ
ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಆರಂಭ: ಜುಲೈ 25, 2026 (ಶನಿವಾರ) – ದೇವಶಯನಿ ಏಕಾದಶಿ
ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಮುಕ್ತಾಯ: ನವೆಂಬರ್ 20, 2026 (ಶುಕ್ರವಾರ) – ದೇವೋತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿ
ಚಾತುರ್ಮಾಸದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ & ಮಹತ್ವ
ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಶಯನಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಜಗತ್ಪಾಲಕನಾದ ಶ್ರೀಮಹಾ ವಿಷ್ಣುವು ‘ಕ್ಷೀರಸಾಗರ’ದಲ್ಲಿ ಯೋಗನಿದ್ರೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪರಮಶಿವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ. ದೇವೋತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಲೌಕಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧು-ಸಂತರು ಈ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.
ಚಾತುರ್ಮಾಸದ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳು
ಈ 4 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಚಾಂಗದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ:
ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು: ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯವರೆಗೆ
ಎರಡನೇ ತಿಂಗಳು: ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯವರೆಗೆ
ಮೂರನೇ ತಿಂಗಳು: ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಆಶ್ವಯುಜ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯವರೆಗೆ
ನಾಲ್ಕನೇ ತಿಂಗಳು: ಆಶ್ವಯುಜ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯವರೆಗೆ
ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ, ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ, ಪಿತೃಪಕ್ಷ, ಶರನ್ನವರಾತ್ರಿ, ದಸರಾ ಹಾಗೂ ದೀಪಾವಳಿಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು ಇದೇ ಚಾತುರ್ಮಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಚಾತುರ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು
ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಆರಾಧನೆ: ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ-ಸಂಜೆ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ.
ಗ್ರಂಥ ಪಠಣ: ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ, ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಹಾಗೂ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ ಪಠಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ: ಸರಳ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವುದು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲನೆ.
ದಾನ-ಧರ್ಮ: ಬಡವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದು.
ಏನು ಮಾಡಬಾರದು?
ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧ: ವಿಷ್ಣು ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ವಿವಾಹ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಮುಂಡನ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಉದ್ದಿಮೆ ಆರಂಭಿಸುವಂತಹ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಹಾರ ನಿಷೇಧ: ತಾಮಸಿಕ ಆಹಾರ, ಮಾಂಸಾಹಾರ, ಮದ್ಯಪಾನ ಹಾಗೂ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
ಮಾನಸಿಕ ಶುದ್ಧತೆ: ಕೋಪ, ಅಹಂಕಾರ, ಸುಳ್ಳು, ಮೋಸ ಹಾಗೂ ಅನಗತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು
