ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಈ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಗಗನಮುಖಿಯಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ. ಕೇಸರಿ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಗಳ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನೌಕಾಪಡೆಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ (Navy Blue) ‘ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ’ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಕಳೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಚಕ್ರದ ಅಸಲಿ ಇತಿಹಾಸ, ಅದರ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿರುವ 24 ಗೆರೆಗಳ (Spokes) ಮಹತ್ವ ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ?
ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕನ ಸಾರನಾಥದ ಸಿಂಹಸ್ತಂಭದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಗೊಂಡ ಈ ಚಕ್ರವನ್ನು ‘ಧರ್ಮಚಕ್ರ’ ಅಥವಾ ಸಮಯದ ಚಕ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ 22, 1947ರಂದು ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಚರಕದ ಬದಲಿಗೆ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ ಬಂದದ್ದು ಹೇಗೆ?
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ‘ಚರಕ’ (ರಾಟೆ) ಇತ್ತು. ಜಲಂಧರ್‌ನ ಲಾಲಾ ಹಂಸರಾಜ್ ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚರಕವನ್ನು ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುವ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ ಚರಕದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಚರಕವು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವು “ಚಲನೆಯೇ ಜೀವನ, ಸ್ಥಿರತೆಯೇ ಮರಣ” ಅಂದರೆ ದೇಶವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಯತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಅಶೋಕ ಚಕ್ರದ 24 ಗೆರೆಗಳು ಸಾರುವ 24 ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು:
ಅಶೋಕ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿರುವ 24 ಗೆರೆಗಳು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ 24 ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ:
ಪ್ರೀತಿ: ಸಮಸ್ತ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ತೋರುವುದು.
ಧೈರ್ಯ: ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಗೆಡದೆ ಮುನ್ನಡೆಯುವುದು.
ಶಾಂತಿ: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡುವುದು.
ತ್ಯಾಗ: ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವುದು.
ಸಂಯಮ: ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು.
ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ: ಸದಾ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುವುದು.
ನ್ಯಾಯ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವುದು.
ದಯೆ: ದುರ್ಬಲರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವುದು.
ಸಹನೆ: ಇತರರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವ ಗುಣ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ವಿನಮ್ರತೆ: ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ವಿನಯದಿಂದ ಇರುವುದು.
ಸೇವೆ: ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸೇವೆಗೆ ಸದಾ ಸಿದ್ಧರಿರುವುದು.
ಸಹಾನುಭೂತಿ: ಇತರರ ಕಷ್ಟ-ನೋವುಗಳನ್ನು ತನ್ನದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು.
ಜ್ಞಾನ: ಸತ್ಪ್ರಜೆಯಾಗಲು ವಿವೇಕ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಶಿಸ್ತು: ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಪಾಲಿಸುವುದು.
ಸಮಾನತೆ: ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಲಿಂಗ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು.
ಅಹಿಂಸೆ: ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಅಥವಾ ಕೃತಿಯಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಹಿಂಸೆ ನೀಡದಿರುವುದು.
ಸಹಕಾರ: ದೇಶದ ಉನ್ನತಿಗೆ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು.
ಕ್ಷಮೆ: ಹಗೆತನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದೆ ಇತರರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದು.
ಸ್ನೇಹ: ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಹಾಗೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬಾಳುವುದು.
ನೈತಿಕತೆ: ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಪವಿತ್ರತೆ: ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಉದಾರತೆ: ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ದಾನ-ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು.
ಆಶಾವಾದ: ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಹೊಂದುವುದು.
ವಿಶ್ವಾಸ: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುವುದು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಸಂಕೇತ:
24 ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ: ಹಿಂದೂ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ 24 ಗೆರೆಗಳು ಸನಾತನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಿದ 24 ಋಷಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ‘ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ’ದ 24 ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಗಳು: ದೇಶವು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಗಿಂತ ಪ್ರಗತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಬಣ್ಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಅರ್ಥ:
ಕೇಸರಿ: ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತ.
ಬಿಳಿ: ಶಾಂತಿ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಸಂಕೇತ.
ಹಸಿರು: ಸಮೃದ್ಧಿ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತ.
ನೌಕಾಪಡೆಯ ನೀಲಿ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ: ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಯತ್ತ ಚಲಿಸುವ ದೇಶದ ಗತಿಶೀಲತೆಯ (Dynamism) ಸಂಕೇತ.
