ಹಾವು ಎಂದರೆ ಭಯಪಡದವರು ವಿರಳ. ಅದರ ಹೆಸರೇ ಕೇಳಿದರೂ ಹಲವರು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಹಾವು ಕಂಡರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿ ಹೋಗುವುದೇ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕರು ಹಾವು ಕಚ್ಚಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದರೆ ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಆಂಟಿ-ವೆನಮ್ (ಪ್ರತಿವಿಷ) ಹೇಗೆ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲ ಅನೇಕರಲ್ಲಿದೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಔಷಧವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ರಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳು (ಆಂಟಿಬಾಡಿಗಳು) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾವಿನಿಂದ ವಿಷ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕುದುರೆಯ ರಕ್ತದಿಂದ ಪ್ರತಿವಿಷ ಸಿದ್ಧವಾಗುವವರೆಗಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಹಾವಿನ ವಿಷದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರತಿವಿಷ (Anti-venom) ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ರಕ್ತದ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ? ಕೇಳಲು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಈ ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಹಾಗಾದರೆ ಕುದುರೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ? ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಏನು? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ.
ಮೊದಲ ಹಂತ: ಹಾವಿನಿಂದ ವಿಷ ಸಂಗ್ರಹಣೆ
ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಂತವೇ ಹಾವಿನಿಂದ ವಿಷವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ‘ಸ್ನೇಕ್ ಮಿಲ್ಕಿಂಗ್’ (Snake Milking) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ತಜ್ಞರು ನಾಗರಹಾವು, ವೈಪರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಂಟೇನರ್ ಮೇಲಿರುವ ರಬ್ಬರ್ ಪದರವನ್ನು ಹಾವು ಕಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ಅದರ ವಿಷದಂತಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವಿಷ ಆ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕುದುರೆಯನ್ನೇ ಏಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?
ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಷ ತಯಾರಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿವೆ.
• ಹೆಚ್ಚು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ: ಕುದುರೆಯ ದೇಹವು ವಿಷದ ವಿರುದ್ಧ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳನ್ನು (Antibodies) ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
• ದೊಡ್ಡ ದೇಹ, ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ತ: ಕುದುರೆಯ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಿರುವುದರಿಂದ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ: ಕುದುರೆಗಳು ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ರಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ
ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಷದ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್: ಮೊದಲಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ, ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಾಗದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಕುದುರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ: ಕುದುರೆಯ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ವಿಷವನ್ನು ಶತ್ರುವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು: ಹಲವು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆಯ ದೇಹ ವಿಷವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುದುರೆಯ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.
ರಕ್ತದಿಂದ ಪ್ರತಿವಿಷದವರೆಗೆ
ಕುದುರೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಾದ ಬಳಿಕ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದರ ದೇಹದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ರಕ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕುದುರೆಗೆ ನೋವು ಅಥವಾ ತೊಂದರೆ ಆಗದಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂತರ ಆ ರಕ್ತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದಲ್ಲೇ ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು ಹಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಪುಡಿ ರೂಪದ ಆಂಟಿ-ವೆನಮ್ (Anti-venom) ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಆಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಒಂದು ಮೂಕ ಜೀವಿಯಾದ ಕುದುರೆ, ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
