ಮಾನವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಎಷ್ಟು ಸಹಜವೋ, ದುಃಖವೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆಲೇ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಅನುಭವ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮನಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚು ಯಾವಾಗ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ?
ಮಾನವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಒಂದು ಸಹಜ ಭಾವನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದುಃಖಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಕಾರಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮದೇ ಆಲೋಚನೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ದುಃಖದ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಮನಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತತೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದಾಗಲೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖದ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಿಜವಾಗದಾಗ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಆಶೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪದೋನ್ನತಿ ಸಿಗಬೇಕು, ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ನಮ್ಮನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ ನಿರಾಶೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರಾಶೆ ಕ್ರಮೇಣ ದುಃಖವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಮಾನವನು ಸಹಜವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ (approval) ಬಯಸುವ ಜೀವಿ. ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಗಮನ ಕೊಡದಾಗ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ನೇಹ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಏಕಾಂತತೆ ಕೂಡ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನೋಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಖಾಲಿತನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪುಗಳು, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅವಕಾಶಗಳು ಅಥವಾ ನೋವಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ “ರುಮಿನೇಶನ್ (Rumination)” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇತರರ ಯಶಸ್ಸು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಿ ಹಲವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾವು ನೋಡುವುದು ಅವರ ಜೀವನದ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷಣಗಳು ಮಾತ್ರ. ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಈ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ ಅನಗತ್ಯ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ
ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವುದು ಕಲಿಯಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳಿಸದೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು, ಸರಿಯಾದ ನಿದ್ರೆ ಪಡೆಯುವುದು, ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಮೈಂಡ್‌ಫುಲ್‌ನೆಸ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಮನಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
