ಮನುಷ್ಯನ ಹೃದಯದ ಕೊನೆಯ ಬಡಿತ ನಿಂತ ಕ್ಷಣವೇ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿದುಹೋಗುತ್ತವೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟ ನಿಂತ ನಂತರವೂ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶವೂ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳು, ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ, ರಕ್ತದ ಚಲನೆ, ಸ್ನಾಯುಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ವಿಭಜನೆಯಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್‌ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಮರಣದ ನಂತರ ಕಳೆದಿರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಮಯಗಳು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳು
ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟ ನಿಂತಾಗ ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪೂರೈಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿದುಳು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶವೂ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ.
ಮೊದಲ 15ರಿಂದ 20 ನಿಮಿಷ
ರಕ್ತಸಂಚಾರ ನಿಂತ ನಂತರ ಚರ್ಮದ ಸಣ್ಣ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಹರಿವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಹದ ಚರ್ಮ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಳಿಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಬಹುದು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪಾಲರ್‌ ಮಾರ್ಟಿಸ್ (Pallor Mortis) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದೇ ವೇಳೆ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಕೂಡ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಲ್ಗರ್‌ ಮಾರ್ಟಿಸ್ (Algor Mortis) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹ ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪರಿಸರದ ಉಷ್ಣತೆ, ಬಟ್ಟೆ, ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
1 ಗಂಟೆಯ ಬಳಿಕ
ಹೃದಯ ರಕ್ತವನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡದ ಕಾರಣ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ರಕ್ತ ದೇಹದ ಕೆಳಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಚರ್ಮದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಲಿವರ್‌ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಬಳಿಕ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದು.
2ರಿಂದ 6 ಗಂಟೆಗಳು
ಮರಣದ ನಂತರ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಡಿಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಸ್ನಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಅವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರಿಗರ್‌ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2ರಿಂದ 6 ಗಂಟೆಗಳ ನಡುವೆ ಇದು ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು. ಮೊದಲು ಕಣ್ಣುಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳು, ದವಡೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹರಡಬಹುದು.
6ರಿಂದ 12 ಗಂಟೆಗಳು
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಗಟ್ಟಿತನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಸುಮಾರು 10ರಿಂದ 12 ಗಂಟೆಗಳ ವೇಳೆಗೆ ರಿಗರ್‌ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಬಹುದು.
ಆದರೆ ಈ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಖರವಾದ ನಿಯಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹದ ತಾಪಮಾನ, ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಇತರ ದೈಹಿಕ ಅಂಶಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು.
ಮರಣದ ನಂತರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ
ಮರಣದ ಬಳಿಕ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಕಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ನಂತರ ಕಣ್ಣಿನ ಮಣಿ, ರೆಟಿನಾ ಮತ್ತು ಲೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಲೆನ್ಸ್‌ ಮೋಡವಾಗಬಹುದು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವೇಗವೂ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದಂತಹ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ರಿಗರ್‌ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಗರಿಷ್ಠ ಹಂತ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ದೇಹ ಮತ್ತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಒಂದುರಿಂದ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಗಟ್ಟಿತನ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.ಇದನ್ನು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಫ್ಲ್ಯಾಸಿಡಿಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೇಹ ಮತ್ತೆ ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಾನವಾಗಬಹುದು; ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯಬಹುದು.
24ರಿಂದ 48 ಗಂಟೆಗಳು
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಭಜನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಎನ್ಜೈಮ್‌ಗಳು ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.ಮರಣದ ನಂತರ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಇರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಹರಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರುಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.
ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಹಾಗೂ ಕೀಟಗಳ ಲಾರ್ವಾಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬಬಹುದು.ಈ ಹಂತವನ್ನು ಪುಟ್ರೆಫ್ಯಾಕ್ಷನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೃದು ಅಂಗಾಂಶಗಳು ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.ದೇಹ ಕೊಳೆಯುವ ವೇಗ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮರಣದ ಕಾರಣ, ತಾಪಮಾನ, ತೇವಾಂಶ, ಪರಿಸರ, ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯಂತಹ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಇದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ದೇಹದ ವಿಭಜನೆ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?
ಮರಣದ ನಂತರ ದೇಹದ ವಿಭಜನೆ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದು ಮರಣದ ನಂತರದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಮೃದು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ನಾಶದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೃದು ಅಂಗಾಂಶಗಳು ವಿಭಜನೆಯಾದ ನಂತರ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಭಾಗಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಒಂದೇ ಸಮಯವನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಮರಣದ ಮುನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು
ಮರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಂಭೀರ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸೇವನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು
ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ನಿದ್ರಿಸುವುದು
ಕೆಲಕಾಲ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವುದು
ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು
ನಾಡಿ ಬಡಿತ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟ ನಿಧಾನವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಅಸಮವಾಗುವುದು
ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು
ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ವೇಳೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
ಆದರೆ ಇವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಮರಣದ ನಂತರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆಯೇ?
ಮರಣದ ನಂತರ ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಖಚಿತ ಪುರಾವೆ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವರು (NDE) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಕಾಣುವುದು, ಶಾಂತಿಯ ಅನುಭವವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಗಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದು ಮುಂತಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂತಹ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮರಣದ ಸಮೀಪ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿವೆ. ಅವು ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.
