ಬೆಂಗಳೂರು- ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ₹1 ಲಕ್ಷವನ್ನು ಅಂಚೆಪಾಲಕರು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪರಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯನ್ನೇ ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗ, ಸಂತ್ರಸ್ತ ಮಹಿಳೆಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ₹1.15 ಲಕ್ಷ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನರೇಗಲ್ ನಿವಾಸಿ ಲಲಿತಾ ಅವರು 2023ರ ನವೆಂಬರ್ 14ರಂದು ಕೊಂಡಿಕೊಪ್ಪ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆ (SCSS) ಅಡಿ ₹1 ಲಕ್ಷ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಲು ₹500 ಪಾವತಿಸಿದ್ದರು. ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಂಚೆಪಾಲಕರು ಸಹಿ ಮತ್ತು ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯ ಮುದ್ರೆಯಿರುವ ಎರಡು ರಸೀದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, SCSS ಠೇವಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಹಾಗೂ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಯ ಪಾಸ್‌ಬುಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಂತರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಹಲವು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದರೂ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಲಲಿತಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತು ಅಂಚೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದ ಅಂಚೆಪಾಲಕರು ಹಣವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪರಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಲಭಿಸಿತ್ತು.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಲಿತಾ ಅವರು 2024ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಗದಗ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರೆಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 2026ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ, ಠೇವಣಿ ಹಣವನ್ನು ಬಡ್ಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ತಮಗಾದ ಮಾನಸಿಕ ವೇದನೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.
ಆದರೆ, ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ₹1 ಲಕ್ಷ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವ ಯಾವುದೇ ನಮೂದು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಲಲಿತಾ ಅವರು ನಿಗದಿತ SB-26(T) ರಸೀದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ SB-103 ದಾಖಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಇಲಾಖೆ ಹೇಳಿತು.
ಈ ವಾದವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕ ಆಯೋಗ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎ.ಜಿ. ಮಲ್ದಾರ್ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯ ಡಾ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಎಂ. ಬಮ್ಮನಕಟ್ಟಿ ಅವರು, ಲಲಿತಾ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಎರಡು ನಗದು ರಸೀದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಚೆಪಾಲಕರ ಸಹಿ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯ ಮುದ್ರೆ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು.
ರಸೀದಿಗಳು ನಕಲಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಹೇಳಿತು. ಇಲಾಖೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದ ನಮೂದು ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ಉದ್ಯೋಗಿಯು ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇಳೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅದರ ಲೆಕ್ಕ ನೀಡದೆ ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಆಯೋಗ, ಪರೋಕ್ಷ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ (vicarious liability) ತತ್ವದಡಿ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.
ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ₹1 ಲಕ್ಷ ಮೂಲ ಠೇವಣಿಗೆ 2024ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಿಂದ ಪಾವತಿ ದಿನಾಂಕದವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೇ.6ರಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿ, ಮಾನಸಿಕ ವೇದನೆ ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಗಾಗಿ ₹10,000, ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ವೆಚ್ಚವಾಗಿ ₹5,000 ಸೇರಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಎಂಟು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಆಯೋಗ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ, ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಕ್ರಮದಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಣ ಕಳೆದುಹೋದರೂ, ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕ ಆಯೋಗ ನೀಡಿದೆ.
