ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ: ‘ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ ಜಾತಿಗಲ್ಲ, ಬಡವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಿ’ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ!

ನವದೆಹಲಿ- ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬೇಕು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಜಾತಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ—SC/ST (Prevention of Atrocities) Act—ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ ಆಂದೋಲನ’ ಹಾಗೂ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳಡಿ ಮೀಸಲಾತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಾರದ ವರ್ಗದವರು, ಯುವಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು.

ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ವೇಳೆ ‘ಜಾತಿಗಲ್ಲ, ಬಡವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ’ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕೋಟಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ, ಶುಲ್ಕ ವಿನಾಯಿತಿ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೆರವು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.

ಆರ್ಥಿಕ ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಒತ್ತು

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವೆಂದರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನೆರವು ಪಡೆಯುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜಾತಿಗಿಂತ ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲರಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು. ಮೀಸಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ, ಶುಲ್ಕ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯಂತಹ ನೇರ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಈ ವಾದದ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಕೇವಲ ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸಂವಿಧಾನದ ವಿವಿಧ ವಿಧಿಗಳು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ SC/ST ಮೀಸಲಾತಿಗೂ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.

‘ ಕ್ರೀಮಿ ಲೇಯರ್’ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ

ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಮೀಸಲಾತಿಯೊಳಗೆ ‘ಕ್ರೀಮಿ ಲೇಯರ್’ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿವೆ. ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಪದೇಪದೇ ಪಡೆಯದೆ, ಅದರ ಲಾಭ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದವರಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಾದ.

ಈ ವಿಚಾರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಸದಲ್ಲ. 2024ರ State of Punjab v. Davinder Singh ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ SCಗಳೊಳಗಿನ ಉಪವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ರಾಜ್ಯಗಳು ಉಪವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಲು ಅನುಭವಾಧಾರಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನೂ ತೀರ್ಪು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು. ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ‘ಕ್ರೀಮಿ ಲೇಯರ್’ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯೂ ನಡೆದಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಇಂದಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕೇವಲ ‘ಮೀಸಲಾತಿ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ’ ಎಂಬ ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಯಾರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿದೆ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳೊಳಗಿನ ಅಸಮಾನತೆ ಹೇಗಿದೆ ಮತ್ತು ನೆರವು ನಿಜವಾದ ಅಗತ್ಯವಂತರಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಲುಪಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ ಕಾಯ್ದೆ ರದ್ದತಿಗೆ ಆಗ್ರಹ

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆ SC/ST (Prevention of Atrocities) Act ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಕಾಯ್ದೆಯ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ ಅವರು, ಕಾನೂನಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರಪರಾಧಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಂತೆ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ವಾಸ್ತವವಿದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಸತ್ತು, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಂಭೀರ ಕಾನೂನು-ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.

ಯುಜಿಸಿ ನಿಯಮಗಳೂ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ

ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾದ UGC Equity Regulations ಕೂಡ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳ ಕುರಿತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ UGC ನಿಯಮಗಳ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಇಂದಿನ ಚಳವಳಿಯವರೆಗೆ

ಮೀಸಲಾತಿ ಕುರಿತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ NEET-UG ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಂತರ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಿಂದ ನಾಗಪುರ, ಲಖನೌ, ಜೈಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು.

ಇದೀಗ ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿಯಾನಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಗೋಚರತೆ ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ‘ಜನರಲ್ ಸೇನಾ’, ‘ಚಾಣಕ್ಯ ಸೇನಾ’, ‘ಕರ್ಣಿ ಸೇನಾ’ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸರ್ ಅಜಿತ್ ಭಾರ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು UGC ನಿಯಮಗಳ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯೂ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.

ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ವಿವಾದ

ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪೊಲೀಸ್ ಅನುಮತಿಯ ವಿಚಾರ. ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು ಇಂತಹ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಬದಲಾಗಿ, ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 4 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ 500 ಮಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಹಾಗೂ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಹಲವರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ?

ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನ ಘಟನೆ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಒಂದು ಕಡೆ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಒದಗಿಸುವುದು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ವಾದವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ‘ಬಡತನಕ್ಕೆ ಜಾತಿ ಇಲ್ಲ; ಸರ್ಕಾರಿ ನೆರವು ನಿಜವಾದ ಬಡವರಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕು’ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಬಲ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲ. ಅವು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಉದ್ದೇಶ, ಅದರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು, ಕ್ರೀಮಿ ಲೇಯರ್, ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ, SC/ST ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಸಮಾನತೆ—ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತಂದಿವೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಮುಂದಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.