ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಪಠಣ ‘ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಶಮಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್

ನವದೆಹಲಿ- ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯ 57ನೇ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಪಠಣವೊಂದನ್ನು ‘ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಕ್ತಾರೆ ಶಮಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವುದು ಇದೀಗ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹಾಗೂ 1968ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ ಗ್ಯಾನ್ ಸಿ. ಮೆಹ್ತಾ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೂಲ ಆಧಾರವೇ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಏನು?

ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯ 57ನೇ ಘಟಿಕೋತ್ಸವ ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ನಡೆದಿದ್ದು, 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ 587 ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಪದವೀಧರರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸ್ವೀಕೃತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯ ಹೊಂದುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಇದೇ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದ ವೇಳೆ ಕೇಳಿಬಂದ ಪಠಣವನ್ನು ಶಮಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ‘ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಏಕೆ ಪಠಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದರು.

ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ತಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಘೋಷಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಠಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ತಮ್ಮ ನಿಲುವು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

‘ಅದು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವಲ್ಲ’

ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಗ್ಯಾನ್ ಸಿ. ಮೆಹ್ತಾ, ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಟೀಕೆಯ ಮೂಲ ಪ್ರಮೇಯದಲ್ಲೇ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೋಷವಿದೆ. ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಂತಹ ಚರ್ಚೆಗಳು ತಪ್ಪಾದ ವಾಸ್ತವಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ವಿವಾದ ಇದೀಗ ಕೇವಲ “ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠಣ ಇರಬೇಕೇ, ಬೇಡವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಯಾವ ಪಠಣ ನಡೆಯಿತು? ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.

ಶಮಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ವಾದ

ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ವಾದವನ್ನು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದು, ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಪಠಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಅವರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಅದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠಣವಾಗಿದ್ದರೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಸಮಾನ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನು?

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 28 ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಧಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಅನುಚ್ಛೇದ 28(1) ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಅಥವಾ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಯ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಈ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮವನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದ ಪಠಣಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮೊದಲು, ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ವರೂಪ, ಪಠಣದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕೇವಲ “ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠಣ ನಡೆದಿತೇ?” ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸರಳೀಕರಣವಾಗಬಹುದು.

‘ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠಣ’ ಎಂದರೆ ‘ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ’ವೇ?

ವಿವಾದದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕೃತವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಾತ್ವಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಪಠಣದ ನಿಖರ ಪದಗಳು, ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು ಪಠಣವು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಠ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಮಾಹಿತಿ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ವಿವಾದದಲ್ಲಿರುವ ವಾಸ್ತವಾಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.

ಘಟಿಕೋತ್ಸವದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ನಡೆದ 57ನೇ ಘಟಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ನವೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುವ ಪದವೀಧರರ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು. ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆ, ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.

ಅಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಠಣಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವುದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಯಾಮ ನೀಡಿದೆ.