ನವದೆಹಲಿ-ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI), ಸ್ವಾಯತ್ತ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ನಿಖರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಯುದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ರಫ್ತು ಹೊಸ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2025–26ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ₹38,424 ಕೋಟಿ ತಲುಪಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ₹23,622 ಕೋಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 62.66% ಏರಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಭಾರತವು 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ 128ರಿಂದ 145ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ
ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್: ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ
1998ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2022ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷಿಪಣಿ ರಫ್ತು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿತು.
ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಅನುಭವಗಳು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿವೆ. ದುಬಾರಿ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ, ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರತೆಯ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಯುದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಡ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಉದಯ
ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಈಗ ಇದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ನೋಯ್ಡಾ ಮೂಲದ IG Defence ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ KAL ಎಂಬ ದೀರ್ಘಶ್ರೇಣಿಯ ಏಕಮುಖ ದಾಳಿ ಡ್ರೋನ್ ಸುಮಾರು 1,000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, 7–8 ಗಂಟೆಗಳ ಹಾರಾಟ ಹಾಗೂ 50 ಕೆ.ಜಿ. ಪೇಲೋಡ್ ಹೊರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಂಪನಿ ಹೇಳಿದೆ. ಅಗತ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತ ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
ಯುದ್ಧತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಸ್ವಾಯತ್ತ ದಾಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂದಿನ ದಶಕದ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲಿವೆ.
ರಕ್ಷಣಾ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಥವಾ ಫಿರಂಗಿ ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಅದರೊಳಗಿನ ಸೆನ್ಸರ್‌, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಫ್ಯೂಸ್‌, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೇ ಯುದ್ಧದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
Amunic Systems ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು DRDO, IIT ಮದ್ರಾಸ್ ಹಾಗೂ Munitions India Limited ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಫಿರಂಗಿ ಶೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಖರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇದು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮವು ಕೇವಲ ಲೋಹದ ಆಯುಧ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅದರೊಳಗಿನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ (Intelligence Layer) ನಿರ್ಮಿಸುವ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ರಫ್ತು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯ
ಭಾರತದ ರಫ್ತು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ,
ಪಿನಾಕಾ ಬಹು ನಳಿಕೆ ರಾಕೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,
ATAGS ಫಿರಂಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,
ಆಕಾಶ್ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,
ಸ್ವಾತಿ ವೆಪನ್ ಲೊಕೇಟಿಂಗ್ ರಾಡಾರ್,
ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು,
ಕೌಂಟರ್-ಡ್ರೋನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು,
ರಾಡಾರ್‌ಗಳು,
ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು,
ಡೋರ್ನಿಯರ್ ವಿಮಾನಗಳು,
ಟಾರ್ಪಿಡೊಗಳು,
ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಮಾನ ಘಟಕಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಈಗಾಗಲೇ ಪಿನಾಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಫಿರಂಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದು, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿದೆ.
2030ರ ಗುರಿ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು
2030ರ ಗುರಿ ₹50,000 ಕೋಟಿ
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2029–30ರೊಳಗೆ ₹50,000 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
2025–26ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ,
ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ರಫ್ತು – ₹17,353 ಕೋಟಿ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (PSU) ರಫ್ತು – ₹21,071 ಕೋಟಿ.
ಎರಡೂ ವಲಯಗಳು ಸಮಾನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರತೆಯತ್ತ
ಆಮದುದಾರನಿಂದ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಯಾಣ
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಆಮದುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸವಾಲುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.
“ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ”, “ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತ”, ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ನೀತಿ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ, DRDO–ಉದ್ಯಮ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಇಂದು ಭಾರತ ಆಮದುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ರಫ್ತುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸ್ವರೂಪ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತವೂ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ಯುದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ನಿಖರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳೇ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಆ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮ್ಯುನಿಷನ್‌ಗಳು, ರಾಡಾರ್‌ಗಳು, ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿವೆ. 2030ರೊಳಗೆ ₹50,000 ಕೋಟಿ ರಫ್ತು ಗುರಿ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೇ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಲವಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
