ಇಂದು ವಿಶ್ವ ʼಸಮೋಸಾʼ ದಿನ: ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದ ತಿನಿಸಿಗೆ ದೇಸಿ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿದ ಭಾರತೀಯರು !

ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿ, ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕಾಲೇಜು ಕ್ಯಾಂಟೀನ್, ಕಚೇರಿಯ ಮೀಟಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಜೆಯ ಹರಟೆ… ಭಾರತೀಯರ ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಗರಿಗರಿ ಸಮೋಸಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಚಹಾಕೂಟವೇ ಅಪೂರ್ಣ. ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ, ಒಳಗೆ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತುಂಬಿದ ಈ ಕುರುಕುರು ತಿಂಡಿ ಭಾರತೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.

ಆದರೆ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ತಿನಿಸು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ಈ ಸಮೋಸಾ ಮೂಲತಃ ಭಾರತದ್ದೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ! ಇಂದು (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5) ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ‘ವಿಶ್ವ ಸಮೋಸಾ ದಿನ’ (World Samosa Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ತಿಂಡಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಅದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ದಾರಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಹತ್ತು ರೋಚಕ ಸತ್ಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಸಮೋಸಾದ 10 ಆಕರ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಗಳು

ಸಮೋಸಾದ ಮೂಲ ಭಾರತವಲ್ಲ! ಸಮೋಸಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಯಾರಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಬಾಣಸಿಗರ ಮೂಲಕ ಈ ತಿನಿಸು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ (ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್) ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

‘ಸನ್ಬೋಸಾಗ್’ ಹೆಸರು ‘ಸಮೋಸಾ’ ಆದದ್ದು ಹೇಗೆ? ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಸನ್ಬೋಸಾಗ್’ (Sanbosag) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸನ್‌ಬುಸಕ್, ಸನ್‌ಬುಸಾಜ್ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು, ಕೊನೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಸಮೋಸಾ’ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಆರಂಭಿಕ ಸಮೋಸಾದಲ್ಲಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ! ಇಂದು ನಾವು ತಿನ್ನುವ ಆಲೂ-ಬಟಾಣಿ ಸಮೋಸಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಸಮೋಸಾಗೂ ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟಿನ ಒಳಗೆ ಕುರಿ ಅಥವಾ ಮೇಕೆ ಮಾಂಸದ ಖೀಮಾ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಪಿಸ್ತಾ, ಬಾದಾಮಿಯಂತಹ ಡ್ರೈಫ್ರೂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ ಬರೆದ ಸಮೋಸಾದ ಉಲ್ಲೇಖ: ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಖ್ಯಾತ ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1300 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದವರು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕರಿದ, ಮಾಂಸ ತುಂಬಿದ ಸಮೋಸಾವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ ಕಂಡ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್ ಆಸ್ಥಾನದ ಸಮೋಸಾ: 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊರಾಕನ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಇಬ್ನ್ ಬತೂತಾ, ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್ ಆಸ್ಥಾನದ ರಾಜಭೋಜನದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಬೂಸಕ್’ ಬಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಇಂದಿನ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬೀದಿಬದಿ ತಿಂಡಿ ಅಂದು ಕೇವಲ ರಾಜ-ಮಹಾರಾಜರ ಮೆನುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು!

ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇ ತಡವಾಗಿ!: ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಬೆಳೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲಷ್ಟೇ ನಮ್ಮ ದೇಸಿ ಬಾಣಸಿಗರು ಮಾಂಸದ ಬದಲಿಗೆ ಅಗ್ಗದ, ರುಚಿಕರವಾದ ಹಾಗೂ ಮಸಾಲೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಮೋಸಾದ ಒಳಗೆ ತುಂಬಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಲೂ ಸಮೋಸಾ ಕ್ರಾಂತಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.

ಭಾರತ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಸಮೋಸಾ: ಸಮೋಸಾ ವಿದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವೇ ಮೆಚ್ಚುವಂತಹ ಅದ್ಭುತ ರುಚಿ ನೀಡಿದ್ದು ಭಾರತೀಯರೇ. ಜೀರಿಗೆ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಹಸಿಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಶುಂಠಿ, ಗರಂ ಮಸಾಲಾ ಹಾಗೂ ಬಟಾಣಿ ಸೇರಿಸಿ ಭಾರತೀಯರು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೇಸಿ ಖಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.

ಸಮೋಸಾ ಕೇವಲ ತ್ರಿಕೋನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ: ನಮಗೆ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸಮೋಸಾ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತ. ಆದರೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದರ ಆಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕೋನ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರ (ಕರಜಿಕಾಯಿ ರೂಪ) ಹಾಗೂ ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲೂ ಸಮೋಸಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೂಪಗಳು: ಭಾರತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೋಸಾ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರುಚಿ ಹೊಂದಿದೆ:

• ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಶಿಂಗಾರಾ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೂಕೋಸು ಹಾಗೂ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

• ಹೈದರಾಬಾದ್: ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಮಾಂಸ ತುಂಬಿದ ಚೌಕಾಕಾರದ ‘ಲುಖ್ಮಿ’ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

• ಗೋವಾ: ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಶೈಲಿಯ ‘ಚಾಮುಸಾ’ (Chamuça) ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸಮೋಸಾ: ಇಂದು ಸಮೋಸಾ ಕೇವಲ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಯುರೋಪ್, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ನೆಚ್ಚಿನ ಲಘು ಉಪಾಹಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಚಹಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಮೋಸಾ ಅಪೂರ್ಣ:

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮೋಸಾವನ್ನು ಹಸಿರು ಪುದೀನಾ-ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಚಟ್ನಿ, ಸಿಹಿ-ಹುಳಿ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣಿನ ಚಟ್ನಿ, ಕೆಲವೆಡೆ ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆಕಾಳು (ಚೋಲೆ ಸಮೋಸಾ) ಜೊತೆಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು ಒಂದು ಪ್ಲೇಟ್ ಬಿಸಿ ಸಮೋಸಾ ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೊಂದು ಕಪ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ‘ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್’ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದೇ ಪರಮ ಸುಖ.

ಹೀಗಾಗಿ, ವಿದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಭಾರತದ ಮಣ್ಣಿನ ಸೊಗಡನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆದ್ದಿರುವ ಈ ಸಮೋಸಾವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾ ವಿಶ್ವ ಸಮೋಸಾ ದಿನವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸೋಣ!