ಯಾರಾದರೂ ಒಂದು ಲೋಟ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ನಿಮಗೂ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ನಿಮಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ನಿಮ್ಮ ಬಾಟಲಿ ನೆನಪಾಗಬಹುದು. ಇದು ಹಲವರು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ, ಬೇರೆಯವರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಮಗೂ ದಾಹವಾಗುವುದೇಕೆ?
ಇದರ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ, ಕಲಿತ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಆದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ.
ಮೆದುಳು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ?
ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಯಾರಾದರೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅದು ನಮಗೂ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ನೆನಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಬಹುದು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಟಿವಿ ನೋಡುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಾವು ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಗಮನವೂ ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಮಗೂ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಎನಿಸಬಹುದು.
ಇತರರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಸ್ವಭಾವ
ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತರರು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಾವು ಕೂಡ ವರ್ತಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಇದೇ ರೀತಿ ಯಾರಾದರೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಮಗೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಬಯಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಇದರರ್ಥ ನಾವು ನೋಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಮೆದುಳು ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ನಡವಳಿಕೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಮಗೂ ಅದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೂ ಬಾಯಾರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು
ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿ ಕಂಡಾಗ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ನಿಮಗಿರಬಹುದು.
ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ನೆನಪನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೂ ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ನೆನಪು ಅಥವಾ ಕುಡಿಯುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡಬಹುದು.
ಇದನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಕಲಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೆದುಳು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ನಮ್ಮ ಕುಡಿಯುವ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು.
ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ದ್ರವದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಕೋಶಗಳು ಮೆದುಳಿಗೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಮಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳೂ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಾಸೊಪ್ರೆಸ್ಸಿನ್ ಅಥವಾ ಆಂಟಿಡೈಯುರೆಟಿಕ್ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳು ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಹವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನೀರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಆ ದೃಶ್ಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಬಾಯಾರಿಕೆಯ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಬಹುದು.
ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಎಂದರೇನು?
ಬೇರೆಯವರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಮಗೂ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ‘ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬಾಯಾರಿಕೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಅಧಿಕೃತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ರೋಗದ ಹೆಸರಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ.
ಈ ಅನುಭವವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು, ಇತರರನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕಲಿಯುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ-ಪಾನೀಯಗಳ ನೆನಪುಗಳಿಗೆ ಮೆದುಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ರೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ದೃಢಪಡಿಸಿಲ್ಲ.
ಈ ಅನುಭವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆಯೇ?
ಇಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ಅನುಭವ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಈಗಾಗಲೇ ನಿಮಗೆ ಎಷ್ಟು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಯಾವಾಗ ನೀರು ಕುಡಿದಿದ್ದೀರಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣ ಹೇಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೇನು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಇದು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಬೇರೆಯವರು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಮಗೂ ದಾಹವಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಹಿಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಸೂಚನೆಯಲ್ಲ. ದೇಹಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿದೆ.
