ನವದೆಹಲಿ- ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (CEC) ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇಳೆ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಜೀವಮಾನದ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಜಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೋರಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಅರ್ಜಿಗಳ ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 18ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.
2023ರ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ) ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 16ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಅರ್ಜಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿವೆ. ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಹಾಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಜಿ CEC/EC ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ಯ, ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಮಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಸಿವಿಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿಸಬಾರದು.
ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪವೆಂದರೆ, ಈ ರಕ್ಷಣೆ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕವೂ ಮುಂದುವರಿಯುವುದರಿಂದ CEC ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಜೀವಮಾನದ ವಿನಾಯಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೂ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿರುವ ರಕ್ಷಣೆಯಿಗಿಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಸಂವಿಧಾನದ 361ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವಿರುದ್ಧದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಇರುವ ನಿರ್ಬಂಧ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 16ರ ಪದಪ್ರಯೋಗವು ಹಾಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ CEC ಮತ್ತು EC ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಸಂಸದರಿಗೆ ಇರುವ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ 1985ರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕೆಲವು ರಕ್ಷಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಸಕ್ಷಮ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ಸಂಸತ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ 105 ಮತ್ತು 194ನೇ ವಿಧಿಗಳಡಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಾತು ಅಥವಾ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಕ್ಷಣೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಕ್ಷಣೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು 2024ರ ಸೀತಾ ಸೊರೆನ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು. ಲಂಚ ಪಡೆದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಶಾಸಕರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠ ಹೇಳಿತ್ತು.
ಇದನ್ನೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಅರ್ಜಿದಾರರು, ಸಂಸದರು ಲಂಚ ಪಡೆದರೆ ವಿಚಾರಣೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಲಂಚ ಪಡೆದರೂ ಸೆಕ್ಷನ್ 16ರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
2023ಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಇರಲಿಲ್ಲ ಇಂತಹ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವಿನಾಯಿತಿ
2023ರ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು CEC ಮತ್ತು ECಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. CECಗೆ ಮುಖ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಸಂವಿಧಾನದ 324(5)ನೇ ವಿಧಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ, CECಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ, ಸಾಬೀತಾದ ದುರುಪಯೋಗ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನಿಯಮದ ಉದ್ದೇಶ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಭದ್ರತೆ ನೀಡುವುದೇ ಹೊರತು, ಅಧಿಕೃತ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಜೀವಮಾನದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುವುದಲ್ಲ.
ಮೂಲ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 16 ಇರಲಿಲ್ಲ
ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, 2023ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಮೂಲ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 16 ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಜಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ ಮಂಡನೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಮರುದಿನ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಅದನ್ನು ಧ್ವನಿಮತದ ಮೂಲಕ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.
ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಅನೇಕ ಸಂಸದರು ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹತ್ವದ ನಿಬಂಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
SIR ವಿವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ
ಪ್ರಸ್ತುತ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಸೇರಿದಂತೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 16ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
CEC ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ತನಿಖೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಈ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಆರೋಪಗಳು ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸೆಕ್ಷನ್ 16 CEC ಅಥವಾ EC ಆಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ರಕ್ಷಣೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು.
ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪೀಠವು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಝಾ ಮತ್ತು ವಕೀಲ-ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೂ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಬಾಕಿಯಿದ್ದ ಇತರ ಎರಡು ಅರ್ಜಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ, CEC ಮತ್ತು ECಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ರಕ್ಷಣೆ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 18ರಂದು ನಡೆಯಲಿದೆ.
