ವಾರವಿಡೀ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ದಣಿದವರಿಗೆ ‘ಭಾನುವಾರ’ ಎಂದರೆ ಅದೇನೋ ನಿರಾಳ. ಭಾನುವಾರ ಬಂತೆಂದರೆ ಆರಾಮಾಗಿ ಮಲಗುವುದು, ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವುದು ನಮ್ಮ ವಾಡಿಕೆ. ಆದರೆ, ಇಂದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಎಂಜಾಯ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ‘ಸಂಡೇ ಹಾಲಿಡೇ’ ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ಬೆವರಿನ ಹೋರಾಟ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ? ನಾರಾಯಣ್ ಮೇಘಾಜಿ ಲೋಖಂಡೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೋರಾಟದ ರೋಚಕ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ಓದಿ..
ಹೌದು. ಭಾನುವಾರ ಎಂದ ತಕ್ಷಣ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ನೆನಪಾಗುವುದು ಆರಾಮಾಗಿ ಮಲಗುವುದು, ಇಷ್ಟವಾದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಆದರೆ ಈ ಒಂದು ದಿನದ ರಜೆಗಾಗಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಟ ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ? ಅಸಲಿಗೆ ನಮಗೆ ಭಾನುವಾರವೇ ಏಕೆ ರಜೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ? ಆ ರಜೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಬೆವರಿನ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ..
ವಾರವಿಡೀ ಆಫೀಸು ಕೆಲಸ, ಒತ್ತಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವ ನಮಗೆ ಭಾನುವಾರ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಕು ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಒಂದು ದಿನದ ರಜೆಗಾಗಿ ಒಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸುದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ?
ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ದೇಶದ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಂಬೈನ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಚನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ವಾರದಲ್ಲಿ ಏಳೂ ದಿನ, ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲೇಬೇಕಿತ್ತು. ಕನಿಷ್ಠ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಒಂದು ದಿನವೂ ಬಿಡುವು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನಾರಾಯಣ್ ಮೇಘಾಜಿ ಲೋಖಂಡೆ, ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು.
ಲೋಖಂಡೆ ಅವರ ಹೋರಾಟ – ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿಜಯ..
ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಲೋಖಂಡೆ, 1880ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ‘ಬಾಂಬೆ ಮಿಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್’ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೋರಾಟ ಸುಮಾರು 7 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮಣಿಯಲೇಬೇಕಾಯಿತು. ಜೂನ್ 10, 1890 ರಂದು ಭಾನುವಾರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಾರದ ರಜಾದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಲೋಖಂಡೆ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾನುವಾರವನ್ನೇ ಏಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು?
ಇದರ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ:
- ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾನುವಾರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ದಿನ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆ ದಿನ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅದೇ ದಿನವನ್ನು ರಜಾದಿನವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
- ಭಾರತೀಯ ನಂಬಿಕೆ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾನುವಾರ ಸೂರ್ಯ ಭಗವಾನನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ದಿನ. ಅತ್ತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇತ್ತ ಹಿಂದೂ ನಂಬಿಕೆಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
- ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ: ಕ್ರಿ.ಶ. 321 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾನ್ಸ್ಟಂಟೈನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಭಾನುವಾರವನ್ನು ರಜಾದಿನವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು. ಅದೇ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.
ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಆ ದಿನವೇ..
ಕೇವಲ ರಜೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕೆಲಸದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಊಟದ ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 15ನೇ ತಾರೀಖಿನೊಳಗೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮಗಳು ಸಹ ಲೋಖಂಡೆ ಅವರ ಈ ಹೋರಾಟದಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾದವು.
