ವಂದೇ ಮಾತರಂ ವಿವಾದ: ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಕಂಗನಾ ತಿರುಗೇಟು

ನವದೆಹಲಿ/ಮುಂಬೈ-ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ವಿವಾದ, 2026ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹಿರಿಯ ನಟಿ Sharmila Tagore ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ನಟಿ-ಸಂಸದೆ Kangana Ranaut ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದೆ.

ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?

ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?

ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು IANS ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್, ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ಒಂದೇ ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಗೀತೆಯ ನಂತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬಹುದೇವತಾ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ವಂದೇ ಕಾಳಿ, ವಂದೇ ದುರ್ಗಾ’ ರೀತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಂಗನಾ ರಣಾವತ್‌ರ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಕಂಗನಾ ರಣಾವತ್‌ರಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಶರ್ಮಿಳಾ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನದ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ತಮ್ಮ Instagram Storyಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಕಂಗನಾ, ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ, ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅವರು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸೀಮಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ತಮಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ತಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಂಗನಾ ಅವರ ವಾದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು—ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲೇ ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ; ರೂಪಕ, ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಕವಿ ತನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಹ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಂಗನಾ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೇಳಿದ್ದು, ದೇಶದ ಜನರು “ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಮನಸ್ಥಿತಿ”ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಪರಸ್ಪರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು.

ವಿವಾದದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೇರುಗಳು

‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಕುರಿತ ಇಂದಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಬೇರುಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಕೃತಿ **‘ಆನಂದಮಠ’**ದಲ್ಲಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ನಂತರ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 1905ರ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಜನರ ರಾಷ್ಟ್ರಭಾವನೆಗೆ ಬಲ ನೀಡಿತು.

ಆದರೆ ಗೀತೆಯ ನಂತರದ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸರಸ್ವತಿ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ರೂಪಕವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುವುದು ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಕದೇವತಾವಾದಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದೇ ವಿಚಾರ ಮುಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾಗವನ್ನು ಹಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಇಲ್ಲಿ 1937ರ ಘಟನೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ “ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳೇ ಏಕೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ 2026ರ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

1950ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ

1950ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರವೂ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. 1950ರ ಜನವರಿ 24ರಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯು ಅದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತು. ‘ಜನ ಗಣ ಮನ’ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿದ್ದು, ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ.

ಅಂದರೆ, ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

2025-26ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಏಕೆ ವಿವಾದ?

2025-26ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಏಕೆ ವಿವಾದ?

‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ರಚನೆಯ 150 ವರ್ಷಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ 2025ರಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂತು.

2026ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡುವೆ ಈ ವಿಚಾರ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು-ಚರಣಗಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬಿಜೆಪಿ ಟೀಕಿಸಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ Amit Shah ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ನಿಲುವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ನಿಲುವಿಗೆ 1937ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಆಧಾರ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿ ಆಡಳಿತದ ನಾಗ್ಪುರ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಕೇವಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ ಘಟನೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪ-ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪಗಳಿಗಿಂತ ಆಚರಣೆಯ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನ ಎಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು

ಶರ್ಮಿಳಾ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ:

ಭಾರತದ ಬಹುಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತವು ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ನಂತರದ ಚರಣಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗ.

ಕಂಗನಾ ರಣಾವತ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ:

ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅದರ ರೂಪಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು. ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರರ ಉದ್ದೇಶ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಕನ್ನಡಕದಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.