ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತ ಭಾರೀ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರತೆ, ಜನರ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಜನರು ಹಾವಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ರೈತ ದೇವೇಂದ್ರ ಮಲ್ಬರಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವಾಗ ಹಾವು ಆತನ ಕಾಲಿಗೆ ಕಚ್ಚಿತ್ತು. “ನನಗೆ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ನೋವು ಅಸಹನೀಯವಾದಾಗ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋದೆ. ಈ ವಿಳಂಬ ನನಗೆ ದುಬಾರಿಯಾಯಿತು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾವು ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸ್ನೇಕ್‌ಬೈಟ್ ಟಾಸ್ಕ್‌ ಫೋರ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಕಿರುಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ದೇವೇಂದ್ರ ಇನ್ನೂ ಬದುಕಿದ್ದಾರೆ. ಹಾವು ಕಡಿತದ ಬಳಿಕ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದು ಬದುಕಿದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 50,000 ಭಾರತೀಯರು ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು.
2000 ಮತ್ತು 2019ರ ನಡುವೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ 12 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಸರಾಸರಿ 58,000 ಸಾವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. 2020ರ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷಕಾರಿ ಜೀವನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಯಾವ-ಯಾವ ದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು: ಭಾರತ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ನೈಜೀರಿಯಾ ದೇಶಗಳು ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಧಿತವಾಗಿವೆ. 904 ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರು. ಕಳಪೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಾಕಷ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಕೊರತೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡವರನ್ನು ಬದುಕಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
2017ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾವು ಕಡಿತ ಅಥವಾ ವಿಷವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು 5.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 100,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.
ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಜಿ.ಎಸ್.ಟಿ. ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯ ಯೋಗೇಶ್ ಜೈನ್ ಪ್ರಕಾರ, “ಬಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜನರು ಹಾವಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ”.
2024ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಹಾವು ಕಡಿತದಿಂದಾಗುವ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾವು ಕಡಿತ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಉತ್ತಮ ಕಣ್ಗಾವಲು, ಸುಧಾರಿತ ಔಷಧಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನದ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ.
ತಜ್ಞರು ಇದು ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತವನ್ನು ಬಡವರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗಣನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ವಿಷವು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ನರಗಳು, ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವಿಳಂಬ ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯ, ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು, ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ಅಂಗಾಂಶ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಗ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೆಟ್ಟ ರಸ್ತೆಗಳು, ದೂರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆಗಳ ಕೊರತೆಯು ಸಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಅನೇಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲ.
ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಇನ್ನೂ ಮೂಡನಂಬಿಕೆ ಅಥವ ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಹದಗೆಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಬಹುದು.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವ-ಹಾವು ಸಂಘರ್ಷ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ದಿ ಲಿಯಾನಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಗೆರ್ರಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಪ್ರಕಾರ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಔಷಧಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದೆ. ಕನ್ನಡಕದ ನಾಗರಹಾವು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರೈಟ್, ರಸೆಲ್ಸ್ ವೈಪರ್ ಮತ್ತು ಗರಗಸದ ಗಾತ್ರದ ವೈಪರ್ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಚ್ಚುವ ಹಾವುಗಳು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಜನರಿಗೆ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯೂ ಇದೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಸಿರು ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಲಬಾರ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಮತ್ತು ಹಂಪ್-ನೋಸ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿಷಕಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ಕಳೆದ ವರ್ಷ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಎಐಐಎಂಎಸ್ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ 105 ಹಾವು ಕಡಿತ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಇಲ್ಲ. ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಲಿಯಾನಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ದೊಡ್ಡ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ವಿಷಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಗತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ.
