ನವದೆಹಲಿ-1980ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಾಮ ಮಂದಿರ ವಿಚಾರ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನ ರಾಮ ಮಂದಿರ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೂಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತು. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ‘ರಾಮರಾಜ್ಯ’ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಹಿಂದೂ ಮತದಾರರನ್ನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನಡೆಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬಿಲಾಂಗಿಂಗ್: ಎ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಲವ್ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. Pasted text(20261113-055231)
1985ರ ಶಾ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪಿನ ಬಳಿಕ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳನ್ನು ಓಲೈಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. 1986ರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ತೀರ್ಪಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹಿನ್ನಡೆ ತಂದಿತು. ಇದರಿಂದ ಹಿಂದೂ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತ್ತು. Pasted text(20261113-055231)
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ 1986ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಂದು ಫೈಜಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿಯ ಬೀಗಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಆದೇಶ ಹೊರಬಂದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಒಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು. Pasted text(20261113-055231)
ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ‘ರಾಮರಾಜ್ಯ’ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸದ್ಗುಣ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಆಧಾರದ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಮುಂದಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನ ಪ್ರಚಾರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. Pasted text(20261113-055231)
1989ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲೂ ‘ರಾಮರಾಜ್ಯ’ದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬಳಸಿತು. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಫೈಜಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ರಾಮರಾಜ್ಯ’ದ ಭಾಷಣದೊಂದಿಗೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ವಿಎಚ್‌ಪಿ ರಾಮನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೂಡ ಅದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. Pasted text(20261113-055231)
ಆದರೆ ಈ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಚುನಾವಣಾ ಲಾಭ ತಂದುಕೊಡಲಿಲ್ಲ. 1984ರಲ್ಲಿ 404 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1989ರಲ್ಲಿ 197 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಕುಸಿದು ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಭಾರೀ ಬಹುಮತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಚುನಾವಣಾ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು. Pasted text(20261113-055231)
ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪಾತ್ರವೂ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಹಿರಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಕಮಲ್ ನಾಥ್ ಕೂಡ 2023ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಬೀಗಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಕಾರಣರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮ ಮಂದಿರ ಚಳವಳಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ವಿಎಚ್‌ಪಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೂಡ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ವಾದ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
