ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಾಲಿನ್ಯ ದಿನೇದಿನೆ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬರೋಬ್ಬರಿ 35 ರಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಟನ್ನಷ್ಟು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜಧಾನಿಯ ಯಮುನಾ, ಗಂಗೆಯಂತಹ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು, ನಗರಗಳ ಒಳಚರಂಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮರುಬಳಕೆ (ರಿಸೈಕ್ಲಿಂಗ್) ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ ‘ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ರಿಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಶೋ ಇಂಡಿಯಾ (PRS India)’ ಹಾಗೂ ‘ಭಾರತ್ ರಿಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಶೋ’ ಜಂಟಿ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣ್ಯರು ಭಾರತದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಗರಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕವಾದ ‘ಸಿಂಗಲ್ ಯೂಸ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್’: ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ (ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್), ಫುಡ್ ಡೆಲಿವರಿ ಹಾಗೂ ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ನಿಂದಾಗಿ ಏಕ ಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಮಿತಿಮೀರಿದೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 50 ರಿಂದ 60 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮರುಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ವೇಳೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಪ್ರವಾಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದು, ಅಂತರ್ಜಲ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.
ರಿಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ನಿಂದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ ಜೊತೆಗೆ ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ತಗ್ಗಲಿದ್ದು, ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು (granules), ನೂಲು, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ‘ಸರ್ಕ್ಯುಲರ್ ಎಕಾನಮಿ’ (ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ) ಮಾದರಿಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ 40 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೊಸ ‘ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗ’ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಕಠಿಣ ನಿಯಮ ಹಾಗೂ ನವೋದ್ಯಮಗಳ ಸಾಥ್: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ‘ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಮ’ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 19 ಬಗೆಯ ಸಿಂಗಲ್ ಯೂಸ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜತೆಗೆ ‘ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ’ (EPR) ನಿಯಮದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಮರಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ರಿಸೈಕಲ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳಿಂದ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಹುಪದರದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನಿಂದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ನವೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ.
ದಾಖಲೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಲಿದೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಭಾರತದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು ₹55,000 ಕೋಟಿ (6.57 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್) ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು 2031ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೇ. 8.6 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ₹98,000 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ (11.71 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್) ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮೆಟಲ್ ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೂ ₹1.17 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿತ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಕಸ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ತರುವುದು ಇಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದು, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರುಬಳಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಭಾರತವು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗೂ ‘ಆತ್ಮನಿರ್ಭರತೆ’ಯ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
