ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನೋಟು ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಹಳೆಯದಾದ (ಮಣ್ಣಾದ) ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪಾಲಿಮರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ (pilot project) ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಸುಮಾರು 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.
RBI ನೋಟು ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳ ಮೊರೆ
ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈಗ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ‘ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್’ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, RBI ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪಾಲಿಮರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ ಘೋಷಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
RBI ನ FY25 (2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ) ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣದ ವೆಚ್ಚವು FY24 ರಲ್ಲಿ 5,101.4 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದು 6,372.8 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೋಟುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದೇ ಈ ಏರಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣಾದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳ ಪರಿಚಯ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. FY25 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 23.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು FY24 ರ 21.24 ಬಿಲಿಯನ್ ನೋಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 12.3% ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಎಂದರೇನು?
ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಪಾಲಿಮರ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಪಾಲಿಮರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೀರು, ಕೊಳಕು ಹಾಗೂ ಹರಿಯುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮುದ್ರಣದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:
- ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಳಿಕೆ: ಇವು ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.
- ಸುರಕ್ಷತೆ: ಇವುಗಳನ್ನು ನಕಲಿ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಿಟಕಿಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಲೋಹದ ಫಿಲ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಟ್ರಾವೈಲೆಟ್ ಬೆಳಕಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಫ್ಲೋರಸೆಂಟ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ.
- ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮರುಬಳಕೆ: ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡಿ ಪೆಲೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ಕುರ್ಚಿಗಳಂತಹ ದೈನಂದಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.
ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು 1988 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೆನಡಾ, ಫಿಜಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಮಾರಿಷಸ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಪಾಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮತ್ತು ರೊಮೇನಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದ 45ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳು ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ.
