ಬೆಂಗಳೂರು -ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮೇಲ್ಮನೆಯ ಸಭಾಪತಿ ಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಿದೆ.
ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿ ಸಭಾಪತಿ ಬಸವರಾಜ್ ಹೊರಟ್ಟಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿರುವುದು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಡಳಿತರೂಢ ಪಕ್ಷ ಈಗ ಗಂಭೀರ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಲಿ ಸಭಾಪತಿಗಳು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ಮುಂಬರುವ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡಿಸುವುದಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.
ಆಗಸ್ಟ್ 13 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲದ ಅಧಿವೇಶನ ಮುಗಿಯುವುದರೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಅಧಿವೇಶನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಮೇಲ್ಮನೆಗೆ ಹೊಸ ಸಭಾಪತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರುತಿಯು ಚುರುಕುಗೊಂಡಿದೆ.
ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೆಡಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದ ಹಾಗೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ರಾಜಕಾರಣದ ಫಲವಾಗಿ ಬಸವರಾಜ್ ಹೊರಟ್ಟಿ ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸಭಾಪತಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರುವ ಅವರು, ಜೆಡಿಎಸ್ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಬಿಜೆಪಿ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ಕಳೆದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ನಂತರ, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವು ಮೇಲ್ಮನೆಯ ಸಭಾಪತಿ ಪೀಠವನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ:
ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಬಳಿಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವನ್ನು (44 ಸ್ಥಾನಗಳು) ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತವಿರುವುದರಿಂದ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ.
ಜೆಡಿಎಸ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಬಸವರಾಜ್ ಹೊರಟ್ಟಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿದೆ. ಪರಿಷತ್ನಲ್ಲಿ ಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಸಭಾಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನಿಂದ ಸ್ವಂತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಕೂರಿಸಲು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ನಡೆದಿದೆ.
ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಹಿನ್ನಡೆ:
ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಜೆಡಿಎಸ್ ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಒಟ್ಟಾಗಿ 30 ಸದಸ್ಯರ ಬಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಭಾಪತಿ ಪೀಠವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಬಹುಮತದ ಕೊರತೆ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರದ ಮುಂದೆ ಎನ್ಡಿಎ ಪಾಳಯಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಮಸೂದೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವಪಕ್ಷದ ಅಥವಾ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದ ಸಭಾಪತಿ ಇರುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಈ ತಂತ್ರವು ಜೆಡಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಆಗಸ್ಟ್ 13ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಲಿರುವ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನೆಯ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಸವರಾಜ್ ಹೊರಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜೆಡಿಎಸ್-ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಯಾವ ರಣತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಮೂಲಕ ಸಭಾಪತಿ ಪೀಠವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು
ಸಭಾಪತಿ ಸ್ಥಾನ ತೆರವಾಗುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಹಿರಿಯ ಮುಖಂಡರ ನಡುವೆ ಲಾಬಿ ಜೋರಾಗಿದೆ. ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವರ ಹೆಸರುಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ:
ಎನ್. ಬೋಸರಾಜು
ಸಚಿವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ಇವರು ಪಕ್ಷದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಎಂ.ಆರ್. ಸಲೀಂ
ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇವರ ಹೆಸರೂ ಸಹ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಪುಟ್ಟಣ್ಣ
ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡು ಪರಿಷತ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವ ಇವರು ಕೂಡ ಸಭಾಪತಿ ರೇಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಇವರಲ್ಲದೆ, ಪಕ್ಷದ ನಿಷ್ಠೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಯಾರಿಗೆ ಮಣೆ ಹಾಕಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿದೆ.
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಭಾಪತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ವಿಧಿ 183(ಸಿ) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆ ನಿಯಮಗಳ ಅನ್ವಯ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಿಯಮ 165), ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಭಾಪತಿಗಳನ್ನು ಆ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆಳಿಸಲು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
ಲಿಖಿತ ನೋಟಿಸ್:
ಸಭಾಪತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡಿಸಲು ಬಯಸುವ ಸದಸ್ಯರು ಕನಿಷ್ಠ 14 ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಬೇಕು.
ಸದನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮಂಡನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ಸಿಗಲು ಕನಿಷ್ಠ 10 ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ (ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ) ಕಡ್ಡಾಯವಿರುತ್ತದೆ.
ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನೋಟಿಸ್ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡು ಸದನದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತಾದರೆ (ಅಥವಾ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಪಾಸ್ ಆದರೆ) ಸಭಾಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಭಾಪತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇಂತಹ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡನೆಯಾದರೆ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ:
ನಿಯಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ
ಮಂಡಿಸಲಾದ ನೋಟಿಸ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯವು ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ (Rules of Procedure) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆಯೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಭಾಪತಿಗಳು ಮೊದಲು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವಯಂ ರಾಜೀನಾಮೆ:
ಸದನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದರೆ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತ/ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಚರ್ಚೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಅಥವಾ ಮತದಾನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸಭಾಪತಿಗಳು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಉಪಸಭಾಪತಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
ಸದನದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೆ / ಚರ್ಚೆಗೆ ಅವಕಾಶ:
ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿಗದಿತ ದಿನದಂದು ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳ ಕುರಿತು ಸದನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆÉಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ, ತಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಸದನದ ಬೆಂಬಲವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯರ ವಾದಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
