ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ-ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ) ಮತ್ತೊಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.
ಇಸ್ರೋ, ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ-ಎಫ್17 (GSLV-F17) ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಭರ್ಜರಿ ಕಂಬ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದೆ.
ಇದು GSLVಯ 19ನೇ ಹಾರಾಟವಾಗಿದೆ.
ಈ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಭಾರತದ ಉಡಾವಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಚೈತನ್ಯ ಬಂದಿದೆ. 2026ರ ಜನವರಿ 12ರಂದು PSLV-C62/EOS-N1 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ PS3 ಹಂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಹಜತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ಉಡಾವಣಾ ಸರಣಿಗೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ವಿರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ GSLV-F17ರ ಯಶಸ್ಸು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಉಪಗ್ರಹದ ಉಡಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸು
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದ ಎರಡನೇ ಉಡಾವಣಾ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಮುಂಜಾನೆ 2:55ಕ್ಕೆ ಈ ನೌಕೆ ನಭಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಿದೆ. ಅಡ್ಡಹೆಸರಾಗಿ ‘ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಬಾಯ್’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ರಾಕೆಟ್, ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಕೇವಲ 18 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಶಾಟ್-1ಎ (EOS-05 / GISAT-1A) ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಗದಿತ ಭೂಸ್ಥಿರ ಕಕ್ಷೆಗೆ (Geosynchronous Orbit) ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದೆ.
EOS-05 ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಉಪಗ್ರಹ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂ-ವೀಕ್ಷಣಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಕಡಿಮೆ ಭೂ-ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ EOS-05 ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 36,000 ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದ ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಲಿದೆ.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತ, ಪ್ರವಾಹ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಸೇರಿದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕೃಷಿ, ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಭೂ-ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೂ ಇದರ ದತ್ತಾಂಶ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಆದರೆ GSLV-F17 ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಜಿಯೋಸ್ಟೇಷನರಿ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು Sub-GTOಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ EOS-05 ತನ್ನದೇ ಆದ propulsion ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲಿದೆ.
ಉಪಗ್ರಹದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
’ಜಿಶಾಟ್-1ಎ’ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
ಭೂಸ್ಥಿರ ಕಕ್ಷೆಯ ಕಾವಲುಗಾರ: ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 36,000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಸ್ಥಿರ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿರುವ ಇದು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮೀಸಲು ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.
ನಿರಂತರ ಕಣ್ಗಾವಲು:
ಸಾಮಾನ್ಯ ದೂರಸಂವೇದಿ (Remote-sensing) ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲಿಂದ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಹಾದುಹೋಗದೆ, ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ನಿಗದಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಡಲಿದೆ.
ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಸ್ತ್ರ:
ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real-time) ಗಮನಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಗಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ರಕ್ಷಣೆ:
ಕೇವಲ ವಿಪತ್ತುಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗಡಿ ಕಣ್ಗಾವಲು, ಪರಿಸರ ವೀಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಇದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಯಶಸ್ಸುಗಳು
2021ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಜಿಶಾಟ್-1’ (EOS-03) ಉಡಾವಣಾ ಪ್ರಯತ್ನವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಕಹಿ ನೆನಪನ್ನು ಮರೆಸಿ, ಈಗ ‘ಜಿಶಾಟ್-1ಎ’ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ರೋ ಇತಿಹಾಸ ಮರುಕಳಿಸಿದೆ.
ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಇಸ್ರೋ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಡಾ. ವಿ. ನಾರಾಯಣನ್, “ಇಂದು ನಾವು ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಬಳಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಾರವಾದ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಭಾರತದ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಿದೆ” ಎಂದು ಹರ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ‘ಕಣ್ಣು’ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿ ಬಂದಂತಾಗಿದೆ.
2021ರ GSLV-F10/EOS-03 ವೈಫಲ್ಯ.
2021ರ ಆಗಸ್ಟ್ 12ರಂದು GISAT-1 ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ EOS-03 ಅನ್ನು GSLV-F10 ಮೂಲಕ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹಂತಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೂ, ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ (Cryogenic Upper Stage) ignition ಆಗದ ಕಾರಣ ಮಿಷನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ISROಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಾರಾಟದ 307ನೇ ಸೆಕೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಸಹಜತೆಯಿಂದ onboard computer ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತ್ತು.
ಅಂದು ಕೈತಪ್ಪಿದ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಭೂ-ವೀಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ EOS-05 ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ ಅಲ್ಲ; ಹಿಂದಿನ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿತು ಅದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಪಕ್ವತೆಯಿಂದ ಮರಳಿ ಬಳಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಹೌದು.
GSLV: ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಧನೆಗಳು
GSLVಗೆ ‘ನಾಟಿ ಬಾಯ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರೇಕೆ?
GSLVಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಕೆಲವು ವೈಫಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ‘Naughty Boy’ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ GSLV ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
2025ರ ಜನವರಿ 29ರಂದು GSLV-F15 ಮೂಲಕ NVS-02 ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಬಳಿಕ, ಜುಲೈ 30ರಂದು GSLV-F16 ಮೂಲಕ ISRO–NASAಯ NISAR ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. NISAR ಮಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಹಂತದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ GSLV-F17ರ ಯಶಸ್ಸು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2021ರ ವೈಫಲ್ಯದ ನಂತರ, ಈ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೃಢೀಕರಣವಾಗಿದೆ.
PSLV ವೈಫಲ್ಯದ ನೆರಳಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೆಜ್ಜೆ
ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ISROಗೆ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. 2025ರ ಮೇ 18ರಂದು PSLV-C61/EOS-09 ಮಿಷನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ 2026ರ ಜನವರಿ 12ರಂದು PSLV-C62/EOS-N1 ಮಿಷನ್‌ನಲ್ಲೂ PS3 ಹಂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಹಜತೆ ಎದುರಾಯಿತು.
ಇದರ ನಡುವೆಯೇ GSLV-F16 ಮೂಲಕ 2025ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ NISAR ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದೀಗ GSLV-F17 ಮೂಲಕ EOS-05 ಕೂಡ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ Sub-GTOಗೆ ಸೇರಿರುವುದು ISROಗೆ ಮಹತ್ವದ ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.
ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯತೆ
ರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವ
EOS-05ರ ನಿರಂತರ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶಾಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ನಿಗಾ ಇಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಉಪಗ್ರಹದ ಅಂತಿಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ನಂತರವೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. �
The Times of India +1
ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು
ಚಂದ್ರಯಾನ, ಮಂಗಳಯಾನ, ಆದಿತ್ಯ-L1, NISARನಂತಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಭೂ-ವೀಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ EOS-05 ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮರುಮರು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಈ ಉಪಗ್ರಹದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ, ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಮಾಹಿತಿ, ಕೃಷಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ GSLV-F17ರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೇವಲ ‘ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣೆಯ ಯಶಸ್ಸು’ ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, 2021ರಲ್ಲಿ ಕೈತಪ್ಪಿದ ಭೂಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಉಡಾವಣಾ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ISRO ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಿಂದ ಮುಂಜಾನೆ 2.55ಕ್ಕೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಿದ ‘ನಾಟಿ ಬಾಯ್’ GSLV-F17, ಈ ಬಾರಿ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದು, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ಕಣ್ಣಿಡುವ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ.
