ನವದೆಹಲಿ- ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು (CSAM/CSEAM) Instagramನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಿದ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (NHRC) ತನ್ನ ತನಿಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
NHRC ಸದಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಕನುಂಗೊ ನೇತೃತ್ವದ ಪೀಠವು, Metaಯ Instagram ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಬಳಕೆದಾರರು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ‘ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ’ಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆಯೇ ಅಥವಾ ವಿಷಯದ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಆಯ್ಕೆ, ಶಿಫಾರಸು, ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಹಣಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ.
ಆರೋಪಗಳ ಕುರಿತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MeitY), ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ (MIB) ಹಾಗೂ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಎರಡು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ಪಾಯಿಂಟ್‌ವಾರು Action Taken Reports (ATRs) ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆಯೋಗ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ವರದಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರಬಾರದು; ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು NHRC ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
BBC ತನಿಖೆಯಿಂದಿರುವ ವಿವರಗಳು
BBC ತನಿಖೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ವಿವಾದ
ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ 2026ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ BBC World Service ನಡೆಸಿದ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿದೆ. BBC Eye ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಪರೀಕ್ಷಾ Instagram ಖಾತೆಗೆ “rape video” ಮತ್ತು “child video” ಮುಂತಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಾವತಿಸಿದ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು Telegram ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಣಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿ ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು.
BBC ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 30 ವಿಭಿನ್ನ CSAM ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು Instagramನ ದೂರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕವೂ ಅವು ತಕ್ಷಣ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪವೂ ವರದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ನಂತರ BBC ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು Metaಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಕೆಲವು ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ಖಾತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ URLಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ Meta ತಿಳಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ‘zero tolerance’ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು, ತನ್ನ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಶೇ.100ರಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಮಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಸ್ವಂತ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದು.
AI ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಂತನ
AI ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೂ ಕಣ್ಣು
NHRC ಮುಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ Metaಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಶಾಟ್‌ಗಳೂ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ದೂರುದಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಷಯದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಸ್ವರೂಪ, ಸ್ಲೈಡ್‌ಗಳ ಕ್ರಮ, ಶೀರ್ಷಿಕೆ, Call-to-Action, ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಗಳಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳಂತಹ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.
ಇದರಿಂದ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮೂಲಭೂತವಾಗುತ್ತದೆ: ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯ AI ಅಥವಾ ಅಲ್ಗಾರಿದಮಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ‘ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್’ ಮಾಡದೆ, ವಿಷಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ಬದಲಿಸುವುದು, ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಮುಂದೆ ತರುವುದು ಅಥವಾ ಹಣಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ? NHRC ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವು ಕೇವಲ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಬಾರದು; ಅದರ ನಿಜವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮಟ್ಟ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಗದ ವಿಚಾರಣೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
IT ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
IT Rules 2021ರ ‘Publisher’ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಇಲ್ಲಿಯೇ 2021ರ Information Technology (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. MeitY ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಯಮಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯೂ 2026ರಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ನಿಯಮಗಳ Rule 2(1)(q) ‘online curated content’ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. Rule 2(1)(s) ‘publisher’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು news and current affairs content ಅಥವಾ online curated contentನ ಪ್ರಕಾಶಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. Rule 2(1)(u)ನಲ್ಲಿ online curated contentನ ಪ್ರಕಾಶಕನು ವಿಷಯದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ‘significant role’ ವಹಿಸುವ ಘಟಕ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ.
Instagramನಂತಹ social-media platform ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ OTT ಅಥವಾ online curated content publisher ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈಗಲೇ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. NHRCಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಚಾರಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇ Metaಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಈಗಾಗಲೇ Meta ‘ಪ್ರಕಾಶಕ’ ಎಂದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವು publisher ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
NHRC ವಿಶೇಷವಾಗಿ POCSO Act, 2012ರ Section 19ರ ಅನುಸರಣೆಯ ಕುರಿತು MeitYಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಕೇಳಿದೆ. ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಪ್ರಕಾರ POCSO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿದೆ ಅಥವಾ ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ Special Juvenile Police Unit ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.
POCSOನ Section 20 ಕೂಡ ಮಾಧ್ಯಮ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟಕಗಳ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಶೋಷಿಸುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. Section 21 ವರದಿ ಮಾಡದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ NHRC ಈಗ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸರಳವಾದದ್ದು: ಆರೋಪಿತ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತ ನಂತರ POCSO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತೇ?
ಮಾಡದಿದ್ದರೆ—ಯಾರು ತಿಳಿದಿದ್ದರು, ಯಾವಾಗ ತಿಳಿದಿದ್ದರು, ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಳಂಬ ಅಥವಾ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ 2024ರ ತೀರ್ಪು ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದು?
ಈ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ NHRC ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ Just Rights for Children Alliance & Anr. v. S. Harish & Ors. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ತೀರ್ಪು 23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024ರಂದು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
POCSO ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣಾತ್ಮಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ತನಿಖಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಪು ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದೆ. POCSOನ Section 20 ಮಾಧ್ಯಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, “ನಾವು ಕೇವಲ platform” ಎಂಬ ವಾದವೊಂದೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ತಿಳುವಳಿಕೆ, ವರದಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಪುರಾವೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದೆ.
ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಕೋರಿಕೆಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ
ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ
NHRC ಈಗಾಗಲೇ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ವರದಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು, ಯಾವ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರು ಯಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು ಎಂಬ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇದರೊಂದಿಗೆ ತನಿಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ Instagramನಿಂದ Telegramವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಜಾಹೀರಾತು → Instagram ಬಳಕೆದಾರ → ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್ → Telegram ಚಾನೆಲ್ → ಹಣ ಪಾವತಿ → ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಪೂರೈಕೆ ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಲಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹಾದಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವುದು ಕೂಡ NHRC ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗಳು
ಆಗಸ್ಟ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ: Metaಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕಠಿಣ ಸಂದೇಶ
ಈ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆ 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು. ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ Meta CEO ಮಾರ್ಕ್ ಜುಕರ್‌ಬರ್ಗ್ ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ CSAM, deepfake ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು: ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಜಾಹೀರಾತು ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೇದಿಕೆ, ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಬಂದರು (safe harbour) ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಇದರಿಂದ ಈಗ NHRC ಎತ್ತಿರುವ ‘ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯೇ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಕನೇ?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಯಾಗದೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೇದಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಾತಾವರಣ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಾತಾವರಣ
2026ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು IT Rulesಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಅನುಸರಣೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ. MeitY ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ compliance ಮತ್ತು digital media oversight ಬಲಪಡಿಸುವ ಕರಡು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ಆಹ್ವಾನಿಸಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಈಗಿನ ವಿವಾದವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ Instagram ಪ್ರಕರಣವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, AI-ಆಧಾರಿತ ವಿಷಯ ಶಿಫಾರಸು, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಜಾಹೀರಾತು ಪರಿಶೀಲನೆ, algorithmic amplification ಮತ್ತು platform monetisationಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಯಾವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿದೆ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
Meta ವಿರುದ್ಧ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪೇ?
ಇಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ NHRC ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತಾದ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ. ಆಯೋಗವು ಸಂಬಂಧಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ದಾಖಲೆ ಆಧಾರಿತ ವರದಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದೆ ಮತ್ತು Metaಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಆದರೆ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ: ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಹೋಸ್ಟ್’ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ, ಅಥವಾ ತನ್ನ AI, recommendation, advertising ಮತ್ತು monetisation ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ವಿಷಯದ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಭಾರತದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳು
ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವಾರಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ
MeitY, MIB ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಿರುವ ಪಾಯಿಂಟ್‌ವಾರು ವರದಿಗಳು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸಲಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ನೆಟ್ಟಿದೆ:
POCSO Section 19 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತೇ?
Metaಯ AI ಮತ್ತು algorithmic systems ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದವು?
ಆ ಪಾತ್ರವು IT Rules, 2021ರ ‘intermediary’ ಮತ್ತು ‘publisher’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗೊಳ್ಳಬೇಕು?
ಇದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಗೆ Telegramನಿಂದ ಪಡೆದ ಅಥವಾ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಮಾಹಿತಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ಹಾದಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪುರಾವೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬಲಿಪಶುಗಳ ಗುರುತು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಮಗಳೂ ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಲಿವೆ.
