ಬೆಂಗಳೂರು: ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಕನಸುಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಟನ್ ಸರಕು-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ (Indian Railways) ದೇಶದ ನಿಜವಾದ ಜೀವನಾಡಿ. ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಜಾಲ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು ಸಣ್ಣದೇನಲ್ಲ.
13,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈಲುಗಳು, 8,800ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು
ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಜಾಲವು ಬರೋಬ್ಬರಿ 1,26,366 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರನ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಉದ್ದವೇ 99,235 ಕಿಲೋಮೀಟರ್.
ದಿನಪ್ರತಿ ಸುಮಾರು 13,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲುಗಳು ಹಾಗೂ 11,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ (Goods) ರೈಲುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 24,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈಲುಗಳು ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಓಡಾಡುತ್ತವೆ.
ದೇಶದ 8,800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 2 ರಿಂದ 2.5 ಕೋಟಿ ಜನರು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದಿನಕ್ಕೆ 600 ಕೋಟಿ ಆದಾಯ: ಆದರೆ ಸಿಂಹಪಾಲು ಎಲ್ಲಿಂದ?
ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ₹600 ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ (2021-22ರಲ್ಲಿ ಇದು ₹400 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು). ಮುಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ₹3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಆದರೆ ಈ ಆದಾಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸತ್ಯವೊಂದು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ:
ಸರಕು ಸಾಗಣೆ (Freight Train): ರೈಲ್ವೆಯ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದ ಶೇ 75.02 ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಸಿಮೆಂಟ್, ಧಾನ್ಯ ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಗೂಡ್ಸ್ ರೈಲುಗಳಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟಿಕೆಟ್: ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಂದ ಬರುವ ಟಿಕೆಟ್ ಶುಲ್ಕದ ಪಾಲು ಕೇವಲ ಶೇ 20.02 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ.
ಇತರ ಮೂಲಗಳು: ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಶೇ 4.6 ರಷ್ಟು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಸಿ (AC 3-Tier) ಹಾಗೂ ‘ವಂದೇ ಭಾರತ್’ನಂತಹ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದು, AC-3 ವಿಭಾಗ ಒಂದರಿಂದಲೇ ₹37,115 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
₹100 ಗಳಿಸಲು ₹98.43 ಖರ್ಚು: ನಷ್ಟದ ನಡುವೆಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ
ರೈಲ್ವೆ ಎಷ್ಟೇ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಬೃಹತ್ ಲಾಭದಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಅನುಪಾತ (Operating Ratio) ಶೇ 98.43 ರಷ್ಟಿರುವುದು. ಅಂದರೆ, ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಗೆ 100 ರೂಪಾಯಿ ಆದಾಯ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಇಂಧನ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವೇತನ, ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ₹98.43 ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ!
ಅಲ್ಲದೆ, ರೈಲ್ವೆಯು ಕೇವಲ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯು ಒಬ್ಬ ಪ್ರಯಾಣಿಕನನ್ನು 1 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ₹1.38 ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವುದು ಕೇವಲ 73 ಪೈಸೆ ಮಾತ್ರ
ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಭಾರಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ರೈಲ್ವೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ₹60000 ಕೋಟಿ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಷ್ಟವನ್ನು ಗೂಡ್ಸ್ ರೈಲುಗಳ ಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಸರಿದೂಗಿಸಿಕೊಂಡು (Cross-subsidization), ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
