ಡಿಕೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಖಾಲಿಯಾದ ಡಿಸಿಎಂ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಇರದ ಬೇಡಿಕೆ; ನಿಜಕ್ಕೂ ಡಿಸಿಎಂ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಪವರ್ ಇದೆಯೇ? ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಡಿಸಿಎಂ ಯಾರು?

ಬೆಂಗಳೂರು: ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲ.

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯಾಗಿ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಹುದ್ದೆ ರಚನೆಯಾಗಲೇಬೇಕೆಂದು ಹಲವರು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಜಾತಿ ಪ್ರದೇಶವಾರು ಹಿರಿತನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನಂತೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ಒತ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.

ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆ ಎನ್ನುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಪಕ್ಷದ ವರಿಷ್ಠರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರ ಹೊರೆತು ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು 1992 ರಲ್ಲಿ. ಅಂದು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದು

ಎಂ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಅವರು.

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದ ಎಸ್ಎಂ ಕೃಷ್ಣ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು

ಅಂದಿನಿಂದ ಶುರುವಾದ ಈ ಪರಂಪರೆ ಇದೀಗ ಡಿಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಇದೆ.

ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಲಾಬಿ?

​ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಮಹತ್ವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅತಿಯಾದ ಬೇಡಿಕೆ ಇರಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿವೆ:

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ, ಜಾತಿಗಳ ಅಥವಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. “ನಮಗೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಇದೆ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಆಯಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಲು ಇದು ಅಸ್ತ್ರ.

ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಮುಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂಬ ಬಿಂಬಿತ ಚಿತ್ರಣ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

​ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವಿರಲಿ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಲಶಾಲಿ ನಾಯಕರನ್ನು ಡಿಸಿಎಂ ಆಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಗೃಹ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲದಂತಹ ಪ್ರಭಾವಿ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಡಿಸಿಎಂ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಬಿಯ ಗೋಜಲು

​ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಲಾಬಿ ನಡೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು:

​ಪವರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಿಗದವರು ಕನಿಷ್ಠ ‘ನಂಬರ್ 2’ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾದರೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣ: ದಲಿತ, ಒಕ್ಕಲಿಗ, ಲಿಂಗಾಯತ ಅಥವಾ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವರಿಷ್ಠರು ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಬಲ ನಾಯಕರು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಎಂ ಮತ್ತು ಡಿಸಿಎಂ) ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಅತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪಕ್ಷದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.

​ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಈ ಹುದ್ದೆ ಕೇವಲ ಒಂದು “ಗೌರವದ ಸಂಕೇತ” ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದು “ರಾಜಕೀಯ ಅಗತ್ಯ”ವಾಗಿದೆ.

​ ಡಿಸಿಎಂ ಹುದ್ದೆಯ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುವ ಲಾಬಿಯು ಜನಸೇವೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜಕಾರಣದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಾನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಬಣದ ಶಕ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆಗಿಂತ, ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

​ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಶೂನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಜಕೀಯದ ‘ಅನಿವಾರ್ಯ ತೂಗುಗತ್ತಿ’. ಇದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿ ಹೇರಲು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷದ ಐಕ್ಯತೆ ಕಾಪಾಡಲು ಬಳಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜಕೀಯ ದಾಳವಾಗಿದೆ.