ಮುಂಬೈ: ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಓರ್ವ ನಾಗರಿಕನನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನನ್ನು ನಗರದಿಂದ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡುವುದು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ.
ಮುಂಬೈ ಪೊಲೀಸರು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಗಡಿಪಾರು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೇರಿದ್ದರು. ಈ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ, ಅವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ಪೊಲೀಸರು ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ‘ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಯ ಕಾರಣ ನೀಡಿದ್ದರಾದರೂ, ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಆಂದೋಲನಗಳೇ ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು, ಪೆÇಲೀಸರ ಆದೇಶವನ್ನು ಕಠಿಣ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಿದೆ.ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ 19ನೇ ವಿಧಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಟೀಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದು ತಪ್ಪು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಗಡಿಪಾರು’ ಕ್ರಮವು ಸಮಾಜದ ಶಾಂತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕಾದ ಅಸ್ತ್ರವೇ ಹೊರತು, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿರುವವರ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನವಲ್ಲ.ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ನಾಗರಿಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯೇ ಒಂದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಪ್ರಬುದ್ಧವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಗ್ಗೊಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಖಾರವಾಗಿ ನುಡಿದಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಈ ತೀರ್ಪು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ: ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಅಣತಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಗಡಿಪಾರು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಡೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದ ಭಯವಿರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ನಿಲುವು ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದೆ.
ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ: ಗಡಿಪಾರು ಕಾಯ್ದೆಯು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪುನವ್ರ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಪಾಯವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸಿದೆ.
ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ತುಂಬಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ದೇಶದ್ರೋಹ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಇಂದಿನ ದಿನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ತೀರ್ಪು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ನಾಗರಿಕರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.
