ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಐದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣ: ಮುಂದೇನು?

ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಜುಲೈ 11, 2021 ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದ ತಾವರ್ ಚಂದ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರು ಇದೇ ಜುಲೈ 11, 2026 ರಂದು ತಮ್ಮ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಭವನದ ಮುಂದಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ಎಂಬುದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ‘ವಿವೇಚನೆಯ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ’ (At the pleasure of the President) ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೂ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ನೇಮಿಸುವವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸುವವರೆಗೆ ಅವರು ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ಈ ಹಿಂದೆ ವಜುಭಾಯಿ ವಾಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಜುಲೈ 11 ರ ನಂತರವೂ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರೇ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.

​ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಷಾ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ವರಿಷ್ಠ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದೆ.

​ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಭವನದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷದ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವರಿಷ್ಠರು ಗಮನಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.

​ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ: ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಹತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡುವ ಯೋಚನೆ ಹೈಕಮಾಂಡ್‌ಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಖಚಿತ.

​ಅನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಮಣೆ:

ಬಿಜೆಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅನುಭವಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ/ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.

​ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಿಂದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನೇಮಕಾತಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊಸಬರ ನೇಮಕ ಅಥವಾ ಹಾಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆದೇಶ ಹೊರಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

​ಸದ್ಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಹರಿದಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

​ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನೇಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:

​ಭಾರತದ ಸಂಯುಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ 155ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

​ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರಬೇಕು.​ಅವರು ಕನಿಷ್ಠ 35 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಬೇಕು.

​ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಯಾವುದೇ ಸದನದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬಾರದು.

​ಅವರು ಲಾಭದಾಯಕ ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು.

ನೇಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವರೂಪ

​ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ: ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನೇಮಕದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರು ಸೂಕ್ತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಈ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

​ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸುಗಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ವಾಸಿಸುವ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

​ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಾಲೋಚನೆ: ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ

​ಸಂವಿಧಾನದ 156ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ‘ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯವರೆಗೆ’ (Pleasure of the President) ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರರ್ಥ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಬಯಸಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹುದ್ದೆಯು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿರುವ ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ‘ಸರ್ಕಾರಿಯಾ ಆಯೋಗ’ದಂತಹ ಸಮಿತಿಗಳ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಈ ನೇಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿವೆ.