ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ: ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದ ಆಯ್ಕೆ ಮುಕ್ತ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆತಂಕದ ನಡುವೆ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಂದಿನ ನಡೆ ಕುತೂಹಲ

ನವದೆಹಲಿ-ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮುಕ್ತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬಹುಮತದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 16ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ, 2026, ಸಂವಿಧಾನದ 131ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾನೂನುಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಈ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ದೊರೆಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ.

ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದ ಚರ್ಚೆ ಏಕೆ?

ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದ ಚರ್ಚೆ ಏಕೆ?

ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಂಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಹೊರಬಂದಿದ್ದವು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಭೆ ಕರೆದು ಮಸೂದೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದವು.

ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನ ಆಗಸ್ಟ್ 13ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಅಜೆಂಡಾಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿದವು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

543ರಿಂದ 816ಕ್ಕೆ?

543ರಿಂದ 816 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 543 ಚುನಾಯಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. 2026ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಾದರಿಯ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 543ರಿಂದ ಸುಮಾರು 816ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಾದರಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ವೇಳೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ 816 ಸದಸ್ಯರ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ 129ರಿಂದ 195ಕ್ಕೆ ಏರಲಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಸದನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಾಲು ಸುಮಾರು 24 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟೇ ಉಳಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಥಾನಗಳು 28ರಿಂದ 42ಕ್ಕೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನವು 39ರಿಂದ 59ಕ್ಕೆ, ಕೇರಳದವು 20ರಿಂದ 30ಕ್ಕೆ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದವು 25ರಿಂದ 38ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದವು 17ರಿಂದ 26ಕ್ಕೆ ಏರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂದಾಜನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆಯೇ? ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಒಟ್ಟು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

1971ರ ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ಇಂದಿನ ವಿವಾದದವರೆಗೆ

1971ರ ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ಇಂದಿನ ವಿವಾದದವರೆಗೆ

ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ವಿಚಾರದ ಮೂಲ ಇತಿಹಾಸ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅನನುಕೂಲವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ನಂತರ 2002ರ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ 2026ರ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯವರೆಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳು 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 2026ರ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯವರೆಗೆ ಅವು ಮುಂದುವರಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.

ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ 2026ರ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಈಗ ದೇಶದ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿರೋಧ ಏಕೆ?

ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿರೋಧ ಏಕೆ?

ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವೃದ್ಧಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮರುಹಂಚಿದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಟ್ಟು ರಾಜಕೀಯ ಪಾಲು ಕುಗ್ಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 543ರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, 2029ರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 33 ಪ್ರತಿಶತ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದು ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ವಿಚಾರ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಲೋಕಸಭೆಯ 543 ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ 25 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಇದೇ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಪರವಾದ ನಿಲುವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1971ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ಅವರು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವೇನು?

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವೇನು?

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1971ರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಾದರಿ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಸಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನವೇ?

ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನ

ಈ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ಕಾನೂನು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ತಂದಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ ಸಿಗದ ಕಾರಣ ಅದು ತಿರಸ್ಕೃತವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಸದ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ 2026ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ ಇನ್ನೂ ‘Pending’ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಇದೀಗ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದು, ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ ಅನುಭವದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದೆ ಅಗತ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.