ದರ್ಭಾಂಗ ರಾಜಮನೆತನ ಎಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಹೆಸರಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ದಾನ ಮತ್ತು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಪರಂಪರೆ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಬಿಹಾರದ ದರ್ಭಾಂಗ ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕಾಮಸುಂದರಿ ದೇವಿ ಅವರು ಜನೆವರಿ 12 ರಂದು ದರ್ಭಾಂಗದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಜವೈಭವದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಾಯ ಕೊನೆಗೊಂಡಂತಾಗಿದೆ.
ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ 600 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನ ನೀಡಿದ್ದ ಮನೆತನ ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಉದಾರತೆಯನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಮೈ ಜುಂ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. 1962ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಆಗ ಈ ದೇಶವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ದರ್ಭಾಂಗ ರಾಜಮನೆತನವು ಬರೋಬ್ಬರಿ 15 ಮೌಂಡ್ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 600 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಬಂಗಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಂದು ವಾಯುಸೇನೆಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಮೂರು ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನಿರ್ಮಿಸಲು 90 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಕೂಡ ಈ ಮನೆತನ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಇಂದು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ದರ್ಭಾಂಗ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಇದೇ ದಾನದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ್ದ ವೈಭವ 1962ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಸರ್ ಕಾಮೇಶ್ವರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು 2,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೌಲ್ಯ ಅಂದಾಜು 4 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ! ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳು, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಬಂಗಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆತನ ಹೊಂದಿತ್ತು. ದೆಹಲಿ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ವಾರಣಾಸಿಯಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ‘ದರ್ಭಾಂಗ ಹೌಸ್’ಗಳು ಈ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ ದರ್ಭಾಂಗದ ರಾಜರು ಕೇವಲ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (BHU), ಅಲಿಗಢ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಇವರು ನೀಡಿದ ಧನಸಹಾಯ ಅಪಾರ. ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯನ್ನೇ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಾಡಲು ದಾನ ನೀಡಿದ ಇತಿಹಾಸ ಇವರದ್ದು.
ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ ಮಹಾರಾಣಿ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾಮಸುಂದರಿ ದೇವಿ ಅವರು ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲೇ ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು. 1962ರಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯಾದ ಅವರು ಸುಮಾರು 64 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರು. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿದ್ದ ದರ್ಭಾಂಗ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಸ್ತಿಗಳು ಇಂದು ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಜರಾಮರವಾಗಿದೆ.
