ನವದೆಹಲಿ: ಆನ್ಲೈನ್ ಡೆಲಿವರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಕ್ಯಾಬ್ ಚಾಲಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಗಿಗ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಹತ್ವದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (Social Security Board) ರಚಿಸಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ವಿತರಣೆ, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಡೆಲಿವರಿ, ಆನ್ಲೈನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಯಂ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಂತೆ ಪಿಂಚಣಿ, ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ, ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ
ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯವು 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಈ ಮಂಡಳಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಂಹಿತೆ–2020ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎಂದರೆ ಯಾರು?
ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎಂದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಯಂ ಉದ್ಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವವರು.
ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
* ಸ್ವಿಗ್ಗಿ, ಜೊಮ್ಯಾಟೊ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವವರು.
* ಅಮೆಜಾನ್, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಡೆಲಿವರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ.
* ಓಲಾ, ಉಬರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕರು.
* ಬ್ಲಿಂಕಿಟ್, ಜೆಪ್ಟೊ ಮೂಲಕ ದಿನಸಿ ವಿತರಿಸುವವರು.
* ಅರ್ಬನ್ ಕಂಪನಿಯಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ನೀಡುವವರು.
* ಇತರ ಆನ್ಲೈನ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು.
ಇಂತಹ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ದಿನನಿತ್ಯ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇವರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ?
ರಚನೆಯಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಇರಲಿದ್ದಾರೆ:
* ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು.
* ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು.
* ಉದ್ಯೋಗದಾತರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು.
* ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು.
* ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು.
* ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು.
ಈ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಯಾವೆಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ?
ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಂಹಿತೆ–2020ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 114ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
* ಜೀವ ವಿಮೆ: ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮೃತಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು.
* ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ: ಕೆಲಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
* ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯ: ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಅರ್ಹ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಯೋಜನೆಗಳು.
* ಮಾತೃತ್ವ ಸೌಲಭ್ಯ: ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಮಾತೃತ್ವ ಸಂಬಂಧಿತ ನೆರವು.
* ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಭದ್ರತೆ: ವಯಸ್ಸಾದ ನಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಅಥವಾ ಪಿಂಚಣಿ ಮಾದರಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು.
* ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ: ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಕ್ರೆಚ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು.
ಇವು ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯೋಜನೆಯ ನೈಜ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಿದೆ.
ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಸಭೆ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಭೆ ಸೇರಬೇಕು. ಈ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂಪುರೇಷೆ, ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಗತಿ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ನಿಧಿಯ ವೆಚ್ಚದ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಮಂಡಳಿಗಿದೆ.
ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಏನು?
ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಂಹಿತೆಯಡಿ ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ನಿಧಿಗೆ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೊಡುಗೆ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಕಾನೂನಿನ ಸೆಕ್ಷನ್ 114ರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ ಶೇ.1ರಿಂದ ಶೇ.2ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕೊಡುಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿದ ಅಥವಾ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತದ ಶೇ.5ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು. ಕೊಡುಗೆಯ ನಿಖರ ದರ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಸೂಚಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಆಹಾರ ವಿತರಣೆ, ಆನ್ಲೈನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ, ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ, ಮಾತೃತ್ವ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಭದ್ರತೆಯಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಚೌಕಟ್ಟು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
