ಕೃಷಿ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಸೀದಿ ತೆರವಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಧಾರ

ಕೃಷಿ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಖದೀಮಿ ಮಸೀದಿ ತೆರವಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಧಾರ; ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಮರ

ನವದೆಹಲಿ- ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿನ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಖದೀಮಿ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ಟಾ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಈ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ವಾದಿಸಿದೆ.

ಆದರೆ, ಈ ಮಸೀದಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದು ವಿವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಭವನ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕೆ 1940ರ ಒಪ್ಪಂದ ಸೇರಿದಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.

ಏನಿದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ?

ಕೃಷಿ ಭವನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಅಫಿಡವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ತಿಯ ಜಾತ್ಯತೀತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗದು ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರದ ವಾದ.

ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ಟಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕೃಷಿ ಭವನದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ 4 ಮತ್ತು 5 ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ತಿಳಿಸಿದೆ.

1940ರ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?

ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿರುವುದು 1940ರ ನವೆಂಬರ್ 8ರಂದು ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದ.

ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಚೇರಿ (L&DO) ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ನಡುವೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದ ನಡೆದಿತ್ತು.

ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗವನ್ನು ಮಸೀದಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಮಿತಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ದುರಸ್ತಿ, ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಷರತ್ತುಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಮಸೀದಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರದ ವಾದ.

ಕೃಷಿ ಭವನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಮಸೀದಿ ಇತ್ತು!

ಮಸೀದಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಖದೀಮಿ ಮಸೀದಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. 1945ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮಿತಿ ಹೇಳಿದೆ.

1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಭವನ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಭವನ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಆದರೆ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಮಸೀದಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ.

1970ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ವಕ್ಫ್ ಮಂಡಳಿ ಈ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿರುವುದನ್ನೂ ಸಮಿತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಕೃಷಿ ಭವನ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನೌಕರರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ; ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮಿತಿ ಹೇಳಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ 25ನೇ ವಿಧಿಯ ಮೊರೆ

ಮಸೀದಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿ, ಸಂವಿಧಾನದ 25ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಈ ವಿಧಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಮಿತಿಯ ವಾದ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಇತರ ಮಸೀದಿಗಳೂ ಇವೆ

ಕೃಷಿ ಭವನದ ಖದೀಮಿ ಮಸೀದಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ದೆಹಲಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ.

• ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್ ಸಮೀಪದ ಜಬ್ತಾ ಗಂಜ್ ಮಸೀದಿ.

• ಉದ್ಯೋಗ ಭವನದ ಸಮೀಪದ ಸುನೇಹ್ರಿ ಬಾಗ್ ಮಸೀದಿ.

1970ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 16ರ ದೆಹಲಿ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಮಸೀದಿಗಳು 100 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯವು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಒಂದೆಡೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ಟಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಮಸೀದಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, 1940ರ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕಿರುವುದು ಮಸೀದಿಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬಳಸಲು ನೀಡಿದ್ದ ಅನುಮತಿಯ ಕಾನೂನು ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭವಿಷ್ಯವೇನು ಎಂಬುದು.