ನವದೆಹಲಿ: 1968ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಇರಲು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ಕವಿ ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ತೇಜಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಮದುವೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬಚ್ಚನ್ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸೋನಿಯಾ, ಹೊಸ ದೇಶ, ಅಪರಿಚಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತಮಗೆ ಇನ್ನೂ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬಾರದ ಭಾಷೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು.
ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಾದ “ಬಿಲಾಂಗೆ (Belonging): ಎ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಲವ್” (Belonging: A Journey of Love) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ ನಿಂದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದ ಬಚ್ಚನ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ತಮಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಲಹೆಯು ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳ ನಂತರವೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು.
“ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀವು ಏನಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಜನರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಏನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ಮುಖ್ಯ,” ಎಂದು ಆ ಕವಿ ಒಮ್ಮೆ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ತಮಗೆ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅವರ ಮಾತುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೋನಿಯಾ ಅರಿತುಕೊಂಡರು.
1968ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ
1968ರ ಜನವರಿ 13ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 5:15ಕ್ಕೆ ತಾವು ನವದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದಿದ್ದಾಗಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ, ಅವರ ಸಹೋದರ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ (ಮುಂದೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಆದವರು) ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ ತಾನು ತುಂಬಾ ದಣಿದಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ರಾಜೀವ್ ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ತಮ್ಮ ಭಯ ಮತ್ತು ಆಯಾಸವೆಲ್ಲಾ ಮಾಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಪೋಷಕರ ಮನೆಯಾದ ’13, ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್’ಗೆ ತೆರಳಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಅವರ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಮತ್ತು ತೇಜಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ಸೋನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ತೇಜಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಸೋನಿಯಾ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. “ಜಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಂಟ್ ಧರಿಸಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ಮಿಸಸ್ ಬಚ್ಚನ್, ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾದ ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯ ಅಪ್ಪುಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ವರಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ನನಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿರಾಳವೆನಿಸಿತು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ಬಂದಂತಾಯಿತು. ಅವರು ನನಗೆ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು; ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು, ಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರು,” ಎಂದು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸೋನಿಯಾ ಅವರಿಗಾಗಿ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಸೋನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ತೇಜಿ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಕೋಣೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೋಣೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸುದೀರ್ಘ ವಿರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜೀವ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ಇಬ್ಬರೂ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ. ರಾಜೀವ್ ಆ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಆರಾಮದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮಂಚದ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪಾಬ್ಲೊ ಪಿಕಾಸೊ ಅವರ ‘ಬ್ಲೂ ಪಿರಿಯಡ್’ (ನೀಲಿ ಅವಧಿ) ಕಲಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದ್ದರು; ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಂಚದ ಪಕ್ಕದ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳಿದ್ದ ಹೂದಾನಿ ಇತ್ತು, ಮತ್ತು ವರ್ಣರಂಜಿತ ರತ್ನಗಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊರಾಕೊ ಶೈಲಿಯ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸವಿರುವ ಚರ್ಮದ ಆಸನವೊಂದನ್ನು (ಪೂಫ್) ಇಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಸ್ನಾನಗೃಹವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರಾಜೀವ್ ಅದರ ನೆಲದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು, ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದರಿಂದ ತೆಗೆದ ಹಳೆಯ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ದಪ್ಪನೆಯ ರತ್ನಗಂಬಳಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರು. ಆ ರತ್ನಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸ್ನಾನಗೃಹದೊಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ, ಉಬ್ಬಸದ (ಆಸ್ತಮಾ) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವಂತಹ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.
ರಾಜೀವ್ ಮತ್ತು ತೇಜಿ ಬಚ್ಚನ್ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರಿಗೆ ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು.
ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ
ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು, ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟ ನಂತರ, ಸೋನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಸೋನಿಯಾ ಒಬ್ಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗಿ ನಡೆದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು, ಶಾಲು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ದಪ್ಪನೆಯ ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, “ಅವರು ನನಗೆ ಯಾವುದೋ ಕಥಾ ಪುಸ್ತಕದ ಪಾತ್ರದಂತೆ ಕಂಡರು,” ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆ ಕವಿ ಸೋನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸ್ವಾಗತದ ಮಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ಬೆಳಗಿನ ನಡಿಗೆಗೆ (ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ವಾಕ್) ತೆರಳಿದರು. ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೆಳಗಿನ ದಿನಚರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ಸೋನಿಯಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮುಂಜಾನೆಯೇ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಅವರ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊರಗೆ ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾರೋ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿರುವ ಶಬ್ದ. ಅದು ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳಗಿನ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಸಮಯ. ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದ ಅವಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ಜೋರಾದ ಗೋಳಾಟದಂತಹ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ನಂತರ ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಅದು ಕವಿಗಳು ದೇವರನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಲು ಶಂಖವನ್ನು ಊದುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಅವರ ಪೂಜಾ ಗಂಟೆಯ ಸದ್ದೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ನೀಡಿದ, ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಹೋದ ಸಲಹೆ
ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹರಿವಂಶ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸೋನಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾನು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಲಿತಿದ್ದರೂ, ಆಗಲೂ ತನಗೆ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹೊಸ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ನಡುವಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನರು ಇತರರನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಕವಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. “ಸೋನಿಯಾ ಬೇಟಿ (ಮಗಳೇ), ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಏನಾಗಿದ್ದೀಯ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ಏನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು,” ಎಂದು ಅವರು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಈ ಸಲಹೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿತು ಎಂದು ಸೋನಿಯಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಎಂದಿಗೂ ‘ತಾನಾಗಿಯೇ’ (ತನ್ನ ಸಹಜ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ) ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಅವರು ಯೋಚಿಸಿದರು; ಅಲ್ಲದೆ, ತಾನು ಯಾರು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಏಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ತನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸೂಚನೆ: ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ‘Belonging: A Journey of Love’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ನೆನಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಘಟನೆಗಳು, ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳು ಅವರ ನೆನಪುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿವೆ. ವರದಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಹೊರತು, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸುವುದಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಮೂಲ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಓದುಗರಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಲಾಗಿದೆ.
