ನವದೆಹಲಿ/ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್-ಅಕ್ರಮ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಗತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್, ಅಪರಾಧದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದೇ ಮುಂದಿನ ಹೋರಾಟದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 43ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣದ ಸಮಾರೋಪ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಸಿಜೆಐ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು, ಆ ಹಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಶತಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ತಲಾ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ಇದೆ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿದರು.
ಆದರೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ರಮ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮರುಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು.
ಸಹಕಾರದ ಅಗತ್ಯತೆ
ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ಹಣಕ್ಕೆ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಸಹಕಾರ ಅಗತ್ಯ
ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಸಿಜೆಐ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಅಪರಾಧದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಹಣ ದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ದಾಟಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ತನಿಖೆ, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಆಸ್ತಿ ಜಪ್ತಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಲವು ದೇಶಗಳ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ Mutual Legal Assistance Treaties (MLATs), ಹಣಕಾಸು ಗುಪ್ತಚರ ಹಂಚಿಕೆ, ಲಾಭದಾಯಕ ಮಾಲೀಕತ್ವದ (Beneficial Ownership) ಪಾರದರ್ಶಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಆಸ್ತಿ-ಫ್ರೀಜಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತ ಈಗಾಗಲೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸ್ತಿ ಮರುಪಡೆಯುವ ಸಹಕಾರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ED ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು Asia/Pacific Asset Recovery Inter-Agency Network (ARIN-AP)ನ Steering Group ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದು, 2026ರಲ್ಲಿ ಅದರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂದಾಗಿದೆ.
ಸಿಜೆಐ ಅವರ ಸಂದೇಶದ ಸಾರವೇನೆಂದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧದ ವಿರುದ್ಧದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾದವು ಅಥವಾ ಎಷ್ಟು ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದವು ಎಂಬುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಬಾರದು. ಕದ್ದ ಹಣ ಎಷ್ಟು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು, ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಫ್ರೀಜ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನಿಜವಾದ ಹಕ್ಕುದಾರರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ.
ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ಬಲ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು 2002ರ ಹಣ ಅಕ್ರಮ ವರ್ಗಾವಣೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ (PMLA) ಮತ್ತು 2018ರ ಪರಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (FEOA) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ (ED) ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ 31ರವರೆಗೆ PMLA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 8,851 ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ₹2.36 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಜಪ್ತಿ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ PMLA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹15,735.91 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. PMLA ಮತ್ತು FEOA ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ₹65,872.72 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ₹63,142.65 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುದಾರರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ED ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಇದು ಒಂದೆಡೆ ಭಾರತದ ತನಿಖಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ-ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಬಲಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಜಪ್ತಿ, ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯುವುದು ಒಂದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನೂ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
2025-26ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ED ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ FEOA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 54 ಮಂದಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, 21 ಮಂದಿಯನ್ನು ಪರಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಿಂದ ₹2,178.34 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ವಿಜಯ್ ಮಲ್ಯ, ನೀರವ್ ಮೋದಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನೀರವ್ ಮೋದಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೇಶದ ಗಡಿ ಮೀರಿ ಸಾಗುವ ಹಣದ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ವಸೂಲಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
2025ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 15 ಪರಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ₹58,082 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಪೈಕಿ ಆಸ್ತಿ ಜಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಿಕ್ವಿಡೇಷನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ₹19,187 ಕೋಟಿ ವಸೂಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಮಲ್ಯ, ನೀರವ್ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಮೆಹುಲ್ ಚೋಕ್ಸಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ₹22,585.83 ಕೋಟಿ ನಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ, 2022ರ ವೇಳೆಗೆ ₹19,111.20 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ₹15,113.91 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ, ಸಿಜೆಐ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವ “ಹಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದು” ಎಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನೇರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಅಪರಾಧದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ
ಕೌಟಿಲ್ಯನಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್‌ವರೆಗೆ
ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಮಾನವಲ್ಲ ಎಂದು ಸಿಜೆಐ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ನೆನಪಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ವಂಚನೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಶೆಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಜಾಲಗಳು, ಕ್ರಿಪ್ಟೋ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಹಾಗೂ “ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್” ಹೆಸರಿನ ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆಗಳವರೆಗೆ ಅಪರಾಧದ ರೂಪ ಬದಲಾಗಿದೆ.
ಅವರು ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ, ಅಡ್ಡಪರಿಶೀಲನೆ, ಮಾಹಿತಿದಾರರು ಹಾಗೂ ಅಕ್ರಮ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಮುಂತಾದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದೇ ತತ್ವಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಧುನಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ, ಕಂಪನಿ ಮಾಲೀಕತ್ವ, ವಿದೇಶಿ ಖಾತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಹಣಕಾಸು ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಗತಿ
ಕೇವಲ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಬಂಧನ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣ ಅಕ್ರಮ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ED ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2025-26ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ PMLA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 60 ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, 56 ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಚಾರಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ತನಿಖೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸವಾಲು.
ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗ, ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ವಸೂಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು
ಮುಂದೆ ಏನು?
ಸಿಜೆಐ ಅವರ ಭಾಷಣದ ಕೇಂದ್ರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮೂರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ — “Trace, Freeze, Recover”.
ಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬೇಕು.
ಅಪರಾಧದ ಹಣವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಜವಾದ ಹಕ್ಕುದಾರರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕು.
ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧದ ಸ್ವರೂಪವು ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ, ನಕಲಿ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ವಿಮಾ ವಂಚನೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಂಚನೆ, ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಶೆಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಜಾಲಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ — ಅಪರಾಧದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಅಪರಾಧಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿಜೆಐ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಲ್ಲ; ಅದು ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಆ ಹಣವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಭವಿಷ್ಯದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಿಜವಾದ ಮಾನದಂಡವಾಗಬೇಕು.
