ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ 13 ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ನಾಗ್ಪುರ ಪೀಠವು ಕಳೆದ ವಾರ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಯೋಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ 7ನೇ ತರಗತಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕಿಯು ₹23,900 ಶುಲ್ಕ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲೆ ಅವಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (TC) ನೀಡಿ ಹೊರಹಾಕಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಅನಿಲ್ ಕಿಲೋರ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ ವಕೋಡೆ ಅವರ ಪೀಠವು, ಶಾಲೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮರುದಾಕಲಾತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
- ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21-A ಮತ್ತು RTE ಕಾಯ್ದೆ: 6 ರಿಂದ 14 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕಿದೆ. RTE ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 16ರ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ RTE ಕೋಟಾದಡಿ ದಾಖಲಾದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ವಯೋಮಿತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
- ಶುಲ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ (Maharashtra Fee Act): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ಶುಲ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ 2011ರ ಪ್ರಕಾರ, ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಶಾಲೆಗಳು ದಂಡ ಅಥವಾ ಬಡ್ಡಿ ವಿಧಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗಟ್ಟುವುದು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
- ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾದಕ್ಕೆ ತಡೆ: ತಾನು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಅನುದಾನರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ತನಗೆ RTE ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಶಾಲೆಯ ವಾದವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಶಾಲೆಯು ಸಿಬಿಎಸ್ಇ (CBSE) ಸಂಯೋಜನೆ ಪಡೆಯುವಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೆನಪಿಸಿತು.
ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವುದು ಶಾಲೆಯ ಹಕ್ಕು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಬಾಕಿ ಇರುವ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿ, ಆದರೆ ಮಗುವನ್ನು ತರಗತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಬೇಡಿ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
