ನವದೆಹಲಿ- ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮುಂಬರುವ ರಬಿ ಕೃಷಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಶೇ. 22ರಷ್ಟು ನೀರಾವರಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಆತಂಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಸಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಭಾರತ ಸಿಂಧೂ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು (IWT) ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿರುವುದೇ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರೋಪದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (IRSA) ನೀಡಿರುವ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಿಂದ 2027ರ ಮಾರ್ಚ್ 31ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ರಬಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ನೀರಾವರಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೃಷಿಯ ಶೇ. 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕೊರತೆಯು ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ನೀರಿನ ಕೊರತೆಗೆ ಭಾರತದ ಕ್ರಮವೇ ಕಾರಣವೇ?
ನೀರಿನ ಕೊರತೆಗೆ ಭಾರತದ ಕ್ರಮವೇ ಕಾರಣವೇ?
2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಹಲ್ಗಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯ ಬಳಿಕ ಭಾರತವು 1960ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಸಿಂಧೂ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ 26 ನಾಗರಿಕರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದರ ನಂತರ ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಳೆದಿತ್ತು.
ಒಪ್ಪಂದ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಭಾರತವು ಸಿಂಧೂ ನದಿ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಸಿಗಬೇಕಾದ ನೀರಿನ ಪಾಲನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಪದೇಪದೇ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೆಹಬಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಾಯಕರು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇ. 22ರಷ್ಟು ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಂತ ಜಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಕಡಿಮೆಯಾದ ನದಿ ಒಳಹರಿವು, ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಹಾಗೂ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಕೊರತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.
ಒಪ್ಪಂದ ಸ್ಥಗಿತ ಎಂದರೆ ಭಾರತವು ನದಿಗಳ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹ ಕುಸಿತ
ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹ ಕುಸಿತ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಖಾರಿಫ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ನೈಜ ಒಳಹರಿವು ಅಂದಾಜಿಗಿಂತ ಶೇ. 8ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಳಹರಿವು ಶೇ. 22ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ 9.343 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆ-ಅಡಿ (MAF) ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂಗ್ರಹ 12.014 MAF ಆಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಕೃಷಿ ಋತುವಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿದೆ.
ಟರ್ಬೆಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೂಡ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಂಗಳಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಋತುವಿಗಾಗಿ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.
ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಳಂಬದ ಬಗ್ಗೆ IRSA ಅಸಮಾಧಾನ
ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಳಂಬದ ಬಗ್ಗೆ IRSA ಅಸಮಾಧಾನ
ಟರ್ಬೆಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುರಂಗ 4ರ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ನೀರು ಹೊರಹರಿವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸುರಂಗ 5ರ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬದ ಬಗ್ಗೆ IRSA ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಳಂಬದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7ರಂದು ನಡೆದ ಸಭೆಯ ಬಳಿಕ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್‌ಗೆ ಶೇ. 22ರಷ್ಟು ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಂಚಿಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಖೈಬರ್ ಪಖ್ತುನ್ಖ್ವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಕೆ ಕಡಿತದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತದ ಆತಂಕ
ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತದ ಆತಂಕ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಈಗಾಗಲೇ ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ರಬಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 27.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 29.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ದೇಶದ ಗೋಧಿ ಬಳಕೆಯ ಅಂದಾಜು 31.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇದೀಗ ನೀರಾವರಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಗೋಧಿ ಬಿತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಗೋಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಬಾರ್ಲಿ, ಸಾಸಿವೆ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಆತಂಕವಿದೆ. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಸಿದರೆ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಆಮದು ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಸಿಂಧೂ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ಸಂಬಂಧ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದು, ಜಲ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಚಾರವೂ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ನೀರಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅದರ ಜಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ದೇಶೀಯ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಜಲಾಶಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಂಬರುವ ಕೃಷಿ ಋತುವಿಗೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಜಲ ವಿವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೊರತೆಯ ಹಿಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಳಗಿನ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲಭ್ಯ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
