ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆದಾರರು ಮತ್ತು ನಾಮಿನಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಣ ಯಾರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಲವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಣ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹಣವನ್ನು ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು, ವಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಕೇವಲ ಹಣ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಣ, ಸಂಬಳ, ಸಾಲದ ಕಂತುಗಳು ಹಾಗೂ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವಾಗ ನಾಮಿನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಖಾತೆದಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟಾಗ ಹಣ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು ನಾಮಿನಿ ನೇಮಕದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ನಾಮಿನಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ಖಾತೆದಾರರು ಮತ್ತು ನಾಮಿನಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಣ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಆ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಯಾರು ವಾರಸುದಾರರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ವಾರಸತ್ವ ಕಾನೂನು, ವಿಲ್‌ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಣ ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು?
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಹಣ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ನಾಮಿನಿ. ಆದರೆ ನಾಮಿನಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆ ಹಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಅವರಿಗೇ ಸೇರಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ.
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನಾಮಿನಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿದಾಗಲೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ನಾಮಿನಿ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಹಣದ ಅಂತಿಮ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂಬುದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಗಳಾಗಿರಬಹುದು.
ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಯಾರು?
ನಾಮಿನಿ ಬದುಕಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಖಾತೆದಾರರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಹಣವನ್ನು ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಬಹುದು.
-
ವಿಲ್‌ ಬರೆದಿದ್ದರೆ: ಅದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಕಾನೂನು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.
-
ವಿಲ್‌ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ: ಸಂಬಂಧಿತ ವಾರಸತ್ವ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ವಿವಾದವಿದ್ದರೆ: ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನಿಯಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಹಣ ಪಡೆಯಲು ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೇಕು?
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು:
-
ಮೃತಪಟ್ಟ ಖಾತೆದಾರರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ.
-
ಹಣ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವವರ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ.
-
ವಿಳಾಸದ ಪುರಾವೆ.
-
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕ್ಲೈಮ್ ಅರ್ಜಿ.
-
ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಪುರಾವೆ.
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ವಾರಸುದಾರರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ವಿವರಗಳು, ಪರಿಹಾರ ಪತ್ರ (Indemnity Bond) ಅಥವಾ ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊತ್ತ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನಿಯಮಗಳು, ವಾರಸುದಾರರ ನಡುವಿನ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ವಿಲ್‌ ಇರುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಬೇಕಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿಖರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಖಾತೆದಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ನಾಮಿನಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೇಳಬಹುದು.
ನಾಮಿನಿ ಇಲ್ಲದ ಖಾತೆ ಅಥವಾ ನಾಮಿನಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹಣ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಬೇಕೇ?
ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕ್ಲೈಮ್‌ಗೂ ವಾರಸುದಾರರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ನಾಮಿನಿ ಇರುವ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಮರಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣ ಪಾವತಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾಮಿನಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಾಮಿನಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರ ಗುರುತನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು.
ವಾರಸುದಾರರ ನಡುವೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಹಣದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವಿದ್ದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲಿಖಿತ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ನಾಮಿನಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವಾಗ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು
ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿನ ನಾಮಿನಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.
-
ನಾಮಿನಿಯ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿ.
-
ನಾಮಿನಿ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಾಮಿನಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಅವಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ.
-
ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾಮಿನಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುವ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
-
ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಳಿತಾಯ ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಲು, ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ವಿಲ್‌ ಬರೆಯುವುದನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಿ.
ವಿಲ್‌ ಬರೆದರೆ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆಯೇ?
ವಿಲ್‌ ಬರೆಯುವುದರಿಂದ ವಾರಸತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತಾನಾಗಿಯೇ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನೆನಪಿಡಿ: ಖಾತೆದಾರರು ಮತ್ತು ನಾಮಿನಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಣ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರು ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹಣವನ್ನು ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದು, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
