ತೃಣಮೂಲದ 20 ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೋಟಿಸ್: ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಏಕೆ ಇಲ್ಲ?

ನವದೆಹಲಿ- ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ 20 ಬಂಡಾಯ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಅರ್ಜಿಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಶೀಘ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕಸಭಾ ನಾಯಕ ಅಭಿಷೇಕ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಂಗಳವಾರ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪೀಠವು 20 ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡದಿರಲು ಕಾರಣವೇನು?

ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಏಕೆ ಜಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ?

ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಾದ ಭಾರತದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ತುಷಾರ್ ಮೆಹ್ತಾ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಈಗಾಗಲೇ 20 ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರಿಗೆ ಅನರ್ಹತೆ ಅರ್ಜಿಗಳ ಸಂಬಂಧ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಪರವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವುದಾಗಿ ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದರು.

ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೋಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ, “ಇದು ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ” ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.

ಅಂದರೆ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸದರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ನೋಟಿಸ್ ಹೊರಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಬಾಕಿ ಇರುವ ಅನರ್ಹತಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಯಾವಾಗ ಮುಗಿಯಲಿದೆ ಎಂಬುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡದಿರುವುದು ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಹಾಜರಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ವಿವರಿಸಿರುವುದೇ ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ವಿವಾದ ಹೇಗೆ ಶುರುವಾಯಿತು?

ವಿವಾದದ ಮೂಲ ಏನು?

ಈ ವಿವಾದ ಜೂನ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ 20 ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಸಿಟಿಜನ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NCPI) ಜತೆ ವಿಲೀನವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬಂಡಾಯ ಬಣವು ನಂತರ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿತು.

ಟಿಎಂಸಿ ಇದನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಹತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕ್ರಮ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಟಿಎಂಸಿ ಚಿಹ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪಕ್ಷದ ವಾದ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ನಡೆ ಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಲೀನವಾಗಿದ್ದು, ತಾವು ಅಗತ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಿನಡಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 20ರಲ್ಲಿ 20 ಸಂಸದರು ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿರುವುದು, ಮೂಲ ಟಿಎಂಸಿ ಲೋಕಸಭಾ ಬಣದ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವೇನು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ‘merger’ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಲ್ಲಿಯೂ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಟಿಎಂಸಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಮೊರೆ ಹೋದ ಹಾದಿ

ಟಿಎಂಸಿ ಮೊದಲು ಸ್ಪೀಕರ್‌ರನ್ನು ಏಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು?

ಟಿಎಂಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಜೂನ್ 19ರಂದು ಅಭಿಷೇಕ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು 20 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅನರ್ಹತಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷಾಂತರ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ನಂತರ ಜುಲೈ 27ರಂದು ಟಿಎಂಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಲಿಖಿತ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 12ರಂದು ಅಭಿಷೇಕ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಶೀಘ್ರ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಕರ ಕ್ರಮ ಕಂಡುಬರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮೊರೆ ಹೋಗಲಾಯಿತು.

ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಟಿಎಂಸಿ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ವಿಳಂಬದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 32 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ, ಅನರ್ಹತಾ ಅರ್ಜಿಗಳ ಕುರಿತು ಸ್ಪೀಕರ್ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರಲಾಗಿತ್ತು.

ಇದು ಕೇವಲ “20 ಸಂಸದರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಮುಂದೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಅನರ್ಹತಾ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಾಗ್ಚಿ ನೀಡಿದ ಸೂಚನೆಯೂ ಇದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಈಗಾಗಲೇ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಕರಣ ಮತ್ತೆ ನೋಟಿಸ್ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾಲಮಿತಿ ಇರಬೇಕೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ವಿಲೀನ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಕಾನೂನು ತೊಡಕು

‘ವಿಲೀನ’ದ ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೆ?

ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಸಂವಿಧಾನದ ಹತ್ತನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಲೀನದ ವಿನಾಯಿತಿ. ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ಬಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 28 ಟಿಎಂಸಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ 20 ಮಂದಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಂಡಾಯ ಬಣದ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಟಿಎಂಸಿ, ಎರಡು-ಮೂರರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಾಸಕರು ಅಥವಾ ಸಂಸದರು ಬೇರ್ಪಡುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮೂಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಷರತ್ತುಗಳು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಟಿಎಂಸಿಯ ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ‘merger’ ನಿಯಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.

ಮುಂದೇನು?

ಮಂಗಳವಾರದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 20 ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ. ಈಗ ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ವಿಲೀನದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಈಗಾಗಲೇ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಅನರ್ಹತಾ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕು ಎಂಬುದೂ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಲಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಸಿಗದಿರುವುದು ಪ್ರಕರಣ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಸ್ಪೀಕರ್ ಪರವಾಗಿ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲೇ ಹಾಜರಿದ್ದು, 20 ಸಂಸದರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತಕ್ಷಣದ ಗಮನವು ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಅನರ್ಹತಾ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವುದರತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ, 20 ಬಂಡಾಯ ಸಂಸದರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ, NCPI ಜತೆಗಿನ ಅವರ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯಾವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಲಿದೆ.