ನವದೆಹಲಿ-: ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ನೇಣು ಹಾಕುವ ಬದಲು ಕಡಿಮೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಯುತ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಂಗಳವಾರ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಇದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಧಿಸುವ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಧಾನವಾಗಿ ನೇಣು ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ವಿಕ್ರಮ್ ನಾಥ್ ಮತ್ತು ಸಂದೀಪ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರ ಪೀಠವು ರಿಷಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಇದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 2026ರ ಜನವರಿ 22ರಂದು ವಿಚಾರಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಪೀಠ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿತ್ತು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪ್ರಕರಣ W.P.(Crl.) No.145/2017 ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
ವಕೀಲ ರಿಷಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ, ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೇಣು ವಿಧಾನವು ನೋವು, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ನೇಣಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್, ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಆಘಾತ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಕಟ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.
ಅರ್ಜಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವಾದವೆಂದರೆ, ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವ ಘನತೆಯ ಅಂಶವೂ ಅಡಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಜ್ಯ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರೂ ಅದು ಅನಗತ್ಯ ನೋವು ಮತ್ತು ಅಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು.
‘ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಕಡಿಮೆ ನೋವಿನದ್ದೇ?’ —
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ನೇಣಿನ ಬದಲು ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಅಳವಡಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಯಾವ ವಿಧಾನ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಲ್ಲ; ಯಾವ ವಿಧಾನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ, ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಕಟವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಆಗಿತ್ತು.
2026ರ ಜನವರಿ ವಿಚಾರಣೆಯ ವೇಳೆ ಕೂಡ ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ‘ನೋವುರಹಿತ’ ವಿಧಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. Project 39A ಪರ ವಾದಿಸಿದ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅರೋರಾ, ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ಜಾರಿ ಕುರಿತು ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದರು. ನೇಣು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಫಲವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.
ಹೀಗಾಗಿ ‘ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಎಂದರೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ನೋವು’ ಎಂಬ ಸರಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿಲ್ಲ.
1983ರ ‘ದೀನಾ’ ತೀರ್ಪು
ಇಂದಿನ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿಂದೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
Deena @ Deena Dayal v. Union of India ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 1983ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೇಣು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವೆಂದು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು. ನೇಣು, ವಿದ್ಯುತ್ ಆಘಾತ, ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದು, ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನಂತರ ನೇಣನ್ನು ಸೂಕ್ತ ವಿಧಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ರಿಷಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಈ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠವು ಅಂತಹ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.
2023ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಏಕೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತ್ತು?
ಈ ವಿಚಾರ ಹೊಸದಲ್ಲ. 2017ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಅರ್ಜಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯ ಬಳಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು.
2023ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, 1983ರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ proportionality ಪರೀಕ್ಷೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಕಟದ ಕುರಿತು ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಹೋಲಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನೇಣಿನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮೂಡಿತ್ತು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಸಮಾಧಾನ
2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ, ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ನೇಣಿನ ಬದಲು ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಎರಡೂ ವಿಧಾನಗಳ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡುವುದಾಗಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಇಂತಹ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದ ಪೀಠ, “ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಮೌಖಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ನೇಣು ಬಹಳ ಹಳೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿತ್ತು.ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರವು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಜ್ಞರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
2026ರ ಜನವರಿ 22ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ತೀರ್ಪು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಯ ವಿಧಾನ, ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ನೇಣಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ವಿಸ್ತೃತ ವಾದಗಳನ್ನು ಪೀಠ ಆಲಿಸಿತ್ತು.
ಅದೇ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನೇಣು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿತ್ತು.
ತೀರ್ಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವೆಂದರೆ — ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೇಣು ವಿಧಾನವನ್ನು ಈಗಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವ ನೇಣಿನ ವಿಧಾನವೇ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ.
ಆದರೆ ಇದೇ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಲ್ಲ.
ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಹಿಂದಿನ Deena ತೀರ್ಪಿನ ಆಧಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಷ್ಟು ಬಲವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಾದರೆ, ಈ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಅವಕಾಶ
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಬಯಸಿದರೆ, ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿರುವುದು ತೀರ್ಪಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಅಂದರೆ, ಇಂದಿನ ತೀರ್ಪು ‘ಮಾರಕ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಭಾರತ ಎಂದಿಗೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು’ ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ನಿರ್ಬಂಧವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪುರಾವೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಉಳಿಸಿದೆ.
ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಎರಡು ವಿಚಾರಗಳು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಒಂದೆಡೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇಂದಿನ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ನೇಣು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸರ್ಕಾರ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರೆ, ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶ ಮುಂದಿನ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿನ ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ “ನೇಣಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಗಿದಿದೆ” ಎಂಬುದಲ್ಲ; “ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೇಣನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ” ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ ಬಂದ ಈ ತೀರ್ಪು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೇ ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ರಾಜಕೀಯ-ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಗಿಂತಲೂ, ಮರಣದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಮಾನವ ಘನತೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ನೋವು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತಂದಿದೆ.

