ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನನದಿಂದ ಮರಣದವರೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾದುದು ‘ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ’. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಇಡುವ ಮೊದಲು ನಡೆಸುವ ‘ಮಡಿಕೆ ಒಡೆಯುವ’ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನೋಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಜೀವನದ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಪಯಣದ ಕುರಿತಾದ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.
ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಸಂಕೇತ ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವು ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಯಂತೆ. ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿ ಹೇಗೆ ಮಣ್ಣಿಗೇ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದಾದ ಈ ದೇಹವೂ ಒಂದು ದಿನ ಮಣ್ಣು ಸೇರಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಮಡಕೆಯು ‘ದೇಹ’ವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಅದರೊಳಗಿನ ನೀರು ‘ಆತ್ಮ’ವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಡಿಕೆಗೆ ತೂತು ಮಾಡುವುದು ಏಕೆ? ಚಿತೆಯ ಸುತ್ತ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ನೀರು ಹರಿಯುವುದು ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಸಮಯ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ನೀರು ಖಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಾಣವೂ ದಿನಕಳೆದಂತೆ ದೇಹದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳು ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಡಕೆಯ ನೀರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಆ ದೇಹದ ಆಯಸ್ಸು ಮುಗಿದಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.
ಮಡಿಕೆ ಒಡೆಯುವ ಹಿಂದಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರಣ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳಚಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ.
- ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂದೇಶ: “ನಿನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಈ ದೇಹ ಈಗ ಮಣ್ಣಾಗಿದೆ, ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಋಣ ಮುಗಿದಿದೆ, ಈಗ ನೀನು ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪಯಣಿಸು” ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲು ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಮೋಹದ ಅರಿವು: ಮಡಕೆ ಒಡೆದ ತಕ್ಷಣ ಆತ್ಮವು ಆ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸದ್ಗತಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೋನ ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಿತೆಯ ಸುತ್ತ ನೀರು ಚೆಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಬೆಂಕಿಯು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಒಣ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹರಡದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಮಡಕೆಯನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ಒಡೆಯುವುದು ‘ವೈರಾಗ್ಯ’ ಅಥವಾ ಸತ್ತವರ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಬಿಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
