ನವದೆಹಲಿ- ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (ಸಿಇಸಿ) ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್‌ಐಆರ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2023ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 18 ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
ಸಿಇಸಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿರುವ ಆಯೋಗ, ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಆಯೋಗವು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಅಫಿಡವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಸೆಕ್ಷನ್ 18 ನಂತರದ ವಿವರಗಳು
ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?
2023ರ ಸಿಇಸಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 18 ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಆಂತರಿಕ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡು ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
– ಸೆಕ್ಷನ್ 18(1): ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಕೆಲಸ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಧಾರದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
– ಸೆಕ್ಷನ್ 18(2): ಆಯೋಗದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾದರೆ ಬಹುಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತ ಇರಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದರ ಜತೆಗೆ, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಕಾನೂನು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.
ಎಸ್‌ಐಆರ್ ವಿವಾದ
ಎಸ್‌ಐಆರ್ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 18 ಏಕೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ?
ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ.
2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರದೆ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಸುಮಾರು 10 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 14 ಬಾರಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ಕೆಲಸ ಹಂಚಿಕೆಯಂತಹ ವಿಚಾರಗಳು ಈ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸಿಇಸಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರತಿವಾದ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರತಿವಾದವೇನು?
ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ, 2025ರ ಜೂನ್ 24, 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27 ಮತ್ತು 2026ರ ಮೇ 14ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಮೂರು ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಆದೇಶಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಂತರಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ವೇಳೆ ಸದಸ್ಯರು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು. ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೂವರು ಆಯುಕ್ತರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಚರ್ಚೆಯ ಬಳಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಅಫಿಡವಿಟ್‌ಗೆ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಸರ್ವಾನುಮತದ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದೂ ಆಯೋಗ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸಿಇಸಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುವ ನಿರ್ದೇಶನವು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ವಾದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ
ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕಿರುವುದೇನು?
ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಆಯುಕ್ತರು ಆಂತರಿಕ ಚರ್ಚೆ ವೇಳೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೇ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ನಿರ್ಣಾಯಕವಲ್ಲ. ಅವರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಾಗಿದ್ದವೇ, ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಒಂದೆಡೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆಯೋಗದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಿಇಸಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 18ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಸಿಇಸಿಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಅಧಿಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿದೆ.
