ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳುವೆ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಘೋಷಣೆ; ಹಸ್ತಾಂತರ ಬೇಡಿಕೆ, ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಢಾಕಾ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು

ನವದೆಹಲಿ/ಢಾಕಾ- 2026: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಾಯಕಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿರುವುದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಸೀನಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಪಸಾತಿ ಯಾವುದೇ ಹಸ್ತಾಂತರ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಲ್ಲ, ಅದು ತಮ್ಮದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹಸ್ತಾಂತರವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ದೂರವಾಣಿ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ, “ನಾನು ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಪಸಾಗುವ ಉದ್ದೇಶ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ; ನಿಖರ ದಿನಾಂಕ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುವನ್ನು ನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಾಗಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಪತನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

2024ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪತನ

ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸರ್ಕಾರ ವಿರೋಧಿ ಭಾರಿ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಹಿಂಸಾಚಾರ ತೀವ್ರಗೊಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 2024ರ ಆಗಸ್ಟ್ 5ರಂದು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಪ್ರಧಾನಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ದೇಶ ತೊರೆದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಆಡಳಿತ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಯೂನುಸ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಚೇರಿ ನಂತರದ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ 2024ರ ಜುಲೈ–ಆಗಸ್ಟ್ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,400 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಪತನ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಗಂಭೀರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿವಾದಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಹನಾದ

ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ:

ಹಸೀನಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಕ್ಷವೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಅನುಭವಿಸಿತು.2025ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಿನಡಿ ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ನಂತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೂ ಪಕ್ಷದ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು.

ಇದನ್ನೇ ಹಸೀನಾ ಈಗ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಬದಲು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕು. ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು.

ಆದರೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ನ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣಗಳು, 2024ರ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ಮೇಲಿನ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ.

ಹಸೀನಾ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ

ಹಸೀನಾ ವಿರುದ್ಧ ಮರಣದಂಡನೆ

2025ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ International Crimes Tribunal ಹಸೀನಾ ಅವರನ್ನು 2024ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಯ ಮೇಲಿನ ದಮನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾನವತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷಿ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. ಹಸೀನಾ ಈ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇದರಿಂದಾಗಿ “ಹಸೀನಾ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು” ಎಂಬ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು “ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದಾದ ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳು” ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರವಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವಾಪಸಾತಿ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಕಾನೂನು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಭಾರತ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಹಸೀನಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವುದು ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಹಸ್ತಾಂತರವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಕ್ತಾರ ರಣಧೀರ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್, ಹಸ್ತಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮನವಿಗಳನ್ನು “ಸ್ಥಾಪಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ” ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ ಭಾರತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿಕ್ಕಿನ ಸಂಬಂಧ ಬಯಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಇದರ ನಡುವೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿ ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹಸೀನಾ ಹಸ್ತಾಂತರದ ವಿಷಯವು ಆ ಭೇಟಿಗೆ “ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣ” ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಢಾಕಾ ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿ ಕುರಿತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರವೂ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಇಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಪಸಾತಿಯನ್ನು ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

:ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣ ಬದಲಾಗಿದೆ

2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಸಂಭವಿಸಿತು. BNP ನಾಯಕ ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ ಭರ್ಜರಿ ಚುನಾವಣಾ ಜಯದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಇದು 2024ರಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ ಸರ್ಕಾರ ಪತನಗೊಂಡ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತವಾಗಿತ್ತು.

ಹೀಗಾಗಿ ಈಗ ಹಸೀನಾ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತವ 2024ರಿಗಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.ಒಂದೆಡೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, BNP ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹಸೀನಾ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.

ಇದರರ್ಥ ಹಸೀನಾ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಸ್ವದೇಶ ವಾಪಸಾತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೇರ ಸವಾಲಾಗಬಹುದು.

ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಖರೀದಿ

ಆರ್ಥಿಕತೆ:

ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಸುಮಾರು 70 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಿಂದ 450 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಏರಿತು ಮತ್ತು ತಲಾ ಆದಾಯವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. GDP ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಸಿದಿದೆ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಅನಿಲದ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆರೋಪ.

ಆದರೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಹಸೀನಾ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ವಾದದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು; ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.?

ಹಸೀನಾ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿರುವುದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಚೀನಾ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರದ ಕುರಿತು.ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಚೀನಾದಿಂದ J-10CE ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಸುಮಾರು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಖರೀದಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದ್ದು, ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢವಾಗುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ, ವಿದ್ಯುತ್–ಅನಿಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಖರೀದಿ ಏಕೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹಸೀನಾ ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಳರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಚೀನಾ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಭಾರತದ ಭದ್ರತಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

ತೀಸ್ತಾ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆ

ತೀಸ್ತಾ: ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವೇದಿಕೆ

ತೀಸ್ತಾ ನದಿ ಯೋಜನೆಯೂ ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ನಡುವೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಹಸೀನಾ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೀಸ್ತಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವಿನ ಕುರಿತು ಅವರು ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿಲ್ಲ.

ತೀಸ್ತಾ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಅದು ಗಡಿ, ಕೃಷಿ, ಉತ್ತರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಶ್ವಾಸದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಚೀನಾದತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅದರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಳವಳ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಭದ್ರತಾ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸೂಚನೆ

‘ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ’ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಭದ್ರತಾ ಆಯಾಮ

ಹಸೀನಾ ಅವರ ಪುತ್ರ ಸಜೀಬ್ ವಾಜೀದ್ ಜಾಯ್ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ “ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ” ಆಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಹಸೀನಾ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ, ಭದ್ರತಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಉಗ್ರವಾದ, ಕೋಮು ರಾಜಕೀಯ, ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಜಾಲಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು.

ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಸೀನಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾದರೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ಥಿರತೆ ಭಾರತದ ಭದ್ರತೆಗೂ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ವಾಸ್ತವ. ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕ, ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ, ವಲಸೆ, ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಉಗ್ರವಾದ—ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಗಣನೆಗಳು

ಹಸೀನಾ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಳಿದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು?

ಹಸೀನಾ ಅವರ ಘೋಷಣೆ ಈಗ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ಮೊದಲನೆಯದು — ಭಾರತ ಏನು ಮಾಡಲಿದೆ?

ಹಸ್ತಾಂತರ ಮನವಿ ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ ಸ್ವತಃ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಎರಡನೆಯದು — ಢಾಕಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಏನು?

ಮರಣದಂಡನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹಸೀನಾ ಮರಳಿದರೆ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಮೂರನೆಯದು — ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ?

ಪಕ್ಷದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ ಅವರ ವಾಪಸಾತಿ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು — ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮವೇನು?

ಒಂದೆಡೆ ಭಾರತವು ಢಾಕಾದೊಂದಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ನಿರಂತರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಾಗಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು

ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳುಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ

2024ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಸೀನಾ, 2025ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ ಎದುರಿಸಿ, 2025ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆ ತೀರ್ಪು ಎದುರಿಸಿ, 2026ರಲ್ಲಿ BNP ನೇತೃತ್ವದ ಹೊಸ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಿರುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ “ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತೇನೆ” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಪಸಾತಿಯ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲ.

ಇದು ಹಸೀನಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪುನರಾಗಮನದ ಪ್ರಯತ್ನವೇ, ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವೇ, ಅಥವಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಮತ್ತೆ ಜಾಗ ಕಲ್ಪಿಸುವ ತಂತ್ರವೇ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಈಗ ಮೂರು ಸಮಾಂತರ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ—ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣ, ಹಸೀನಾ ಅವರ ಕಾನೂನು–ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಮತೋಲನ. ಈ ಮೂರರ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವಾಪಸಾತಿ ಘೋಷಣೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಕೇವಲ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಳರಾಜಕೀಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಭದ್ರತಾ ಸಮೀಕರಣವನ್ನೂ ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ.